AI-burnout: hoe meer je AI gebruikt, hoe harder je werkt

Hoi, welkom weer bij AIToday Live. De korte aflevering, mijn naam is Joop Snijder. Vandaag wil ik het gaan hebben over AI burn-out. Hoe meer je AI gebruikt, hoe harder je werkt. Laat ik beginnen met een paar weken geleden. Een paar weken geleden was ik ziek, niks ernstigs, gewoon griep, net als de rest van Nederland. Normaal zou ik een boek pakken of een serie opzetten om uit te zieken. Maar ik merkte iets geks aan mezelf. Ik kon het niet laten om mijn AI-agents aan het werk te zetten. En niet eens allemaal voor werk, voor leuke projectjes. En iedere keer dat er iets af was, kreeg ik een voldaan gevoel, een shot dopamine. Waardoor ik het volgende weer oppakte. Terwijl ik eigenlijk op de bank hoorde te liggen met een deken en een lekker kopje thee. Ik schreef zelfs die dag in mijn journal. Ik hou 365 dagen lang een blog bij waarin ik mijn werk bijhoud. Ik schreef die dag in mijn journal: het voelt als verloren tijd om de AI niet te laten werken. Dit geeft een mate van onrust. En toen ik dat terug las, dacht ik: oh, wacht eens even, verloren tijd? Ik ben ziek. Rust is geen verloren tijd. Op dat moment zette me aan het denken. Wat ik ervoer, heeft inmiddels een naam gekregen, namelijk AI burn-out. Dat had ik geen burn-out hoor. De onderzoekers van de universiteit UC Berkeley beschreven dit patroon dat ik net aangaf en noemen dat de AI burn-out. En ze hebben dit onderzocht op veel grotere schaal. Want zij volgden namelijk acht maanden lang veertig medewerkers bij een techbedrijf met tweehonderd werknemers. Helemaal breed. Ingenieurs, productmanagers, designers, onderzoekers, noem maar op, allemaal mensen die AI-tools hadden omarmd in hun dagelijkse werk. De verwachting was logisch. AI maakt je productiever, je krijgt meer gedaan in minder tijd. Je houdt tijd over, mooi toch. Nee, want het tegenovergestelde bleek waar, in ieder geval uit dit onderzoek. De medewerkers produceerden inderdaad meer. Maar hun takenlijst groeide mee. Pauzes verdwenen, lunchpauzes werden gevuld met AI-taken en de avonden ook. Een van de medewerkers zei het treffend. Je dacht dat je minder zou gaan werken, maar je werkt niet minder. Je werkt hetzelfde of zelfs meer. De onderzoekers noemen dit workload creep. Het ongemerkt uitdijden van je werk, doordat AI het zo makkelijk maakt om meer aan te pakken. En het stopt niet bij het individu. Managers merkten de hogere output op en daarmee ging de lat omhoog. Dus meer taken werden toegewezen, waardoor de vrijgekomen tijd onmiddellijk werd opgeslokt. In aflevering S07E94 van seizoen 7 had ik het over de productiviteitsparadox van AI. Het idee dat AI je productiever maakt, maar dat die extra tijd niet naar jou gaat. Daar besprak ik een Deens onderzoek dat aantoonde dat zelfs intensieve AI-gebruikers geen meetbare tijdwinst behalen. Want de bespaarde minuten verdwijnen in nieuwe taken. Toen stelde ik voor om die tijd te gebruiken voor sudderen, voor reflectie. Om je onderbewustzijn verbanden te laten leggen. Het Berkeley-onderzoek gaat een stap verder. Het toont niet alleen de valkuil, maar ook de schade, zou je kunnen zeggen. Werknemers raken uitgeput. Niet omdat de AI slecht werkt, juist omdat hij dus zo goed werkt. Wat ik al zei, ik schrijf dagelijks een journal. Ik moet zeggen, daar komt niet helemaal dagelijks aan toe, maar ik probeer dagelijks een journal bij te houden. Dagboek over mijn werk met AI. En inmiddels bijna zo'n zestig dagen lang. Dat levert eerlijke reflecties op, want ik schrijf dit voor mezelf en niet voor een publiek. Hoewel je het met me mee kan lezen hoor, maar ik schrijf het in principe voor mezelf. En wat ik terugzie is een patroon. Begin januari zat ik namelijk naar voetbal te kijken. Aston Villa tegen Nottingham Forest, lekker middagje ontspannen. Maar ik had ondertussen mijn coding agents aan het werk gezet, klusjes, fouten in de code oplossen, niks dringends. Toch kon ik me niet concentreren op de wedstrijd. Ik moest steeds controleren of de agents input nodig hadden. En de dag erna heb ik dat veranderd. Ik heb een lang proces opgezet dat geen of minder aandacht vroeg. Om de volgende wedstrijd in ieder geval in meer rust te kunnen volgen. Ik moest mezelf actief beschermen tegen de drang om te multitasken met AI, dat is best wel veelzeggend. En uiteindelijk ging het verder. Want halverwege februari had ik drie AI-sessies tegelijkertijd draaien. Twee op mijn laptop, één via mijn iPad, allemaal op schoot voor de tv, 's avonds dus. Omdat ik een idee kreeg en het niet kon laten om het meteen uit te werken. En ik schreef die avond dan ook: het is cognitief belastend om een plan met meerdere agents goed aan te sturen. En dan nog de scope creep. Want ik was aan een specifiek project bezig met uiteindelijk een helder plan, maar al werkend kreeg ik steeds meer ideeën. Ik noteerde dit letterlijk. Het is best lastig om bij het kernidee te blijven. Eerlijk gezegd is dat niet gelukt. Want AI maakt het zo makkelijk om net even iets extra's te doen en dan nog iets en dan nog iets. En dan vraag je je wel natuurlijk af waarom overkomt dit ons. En ik denk namelijk dat er drie mechanismen spelen. De eerste, dat is de dopamine-loop. Iedere keer dat AI iets afmaakt, voelt dat als een beloning en je hersenen willen meer, het volgende project, de volgende oplossing en die stroom stopt niet vanzelf. Zelfs niet bij mij met griep op de bank. En de tweede is de escalatie van verwachtingen en dan niet van jezelf. Maar als je leidinggevende merkt dat je meer levert, dan gaat de lat omhoog. En jij, je collega's voelen misschien de druk om hetzelfde te doen. Er ontstaat een cultuur waarin AI-productiviteit een nieuwe norm wordt. Er is nog een publicatie van BusinessAM staat in de show notes. 89 Die had ik je ook naar gekeken en die schreven namelijk over juridische professionals die dit al in de praktijk ook ervaren. 90 Meer werk, minder persoonlijke controle. 91 En de derde: pauzes verdwijnen. 92 AI vult gaten op die er altijd waren. 93 Wachttijd? Vullen met een prompt. Reistijd? AI op je telefoon. 94 Lunchpauze? Even snel iets afmaken. 95 Precies de momenten waarop je hersenen tot rust kwamen, worden nu productief gemaakt. 96 En dan ben ik wel benieuwd of jij dat ook zo ervaart of misschien zelf in je omgeving ziet. 97 Dan is er nog een laag. 98 Margaret-Anne Storey is informaticaprofessor aan de University of Victoria. 99 Die noemt deze laag cognitive debt, oftewel cognitieve schuld. 100 Dit is de mentale achterstand die ontstaat wanneer je AI laat denken in plaats van zelf na te denken. 101 Je krijgt sneller een antwoord, maar je bouwt minder begrip op. Net zoals technische schuld in software. 102 Op korte termijn win je tijd, maar op lange termijn verlies je diepgang, probleemoplossend vermogen en kritisch inzicht. 103 En dit herkende ik ook wel bij een eigen project. 104 Ik had AI compleet nieuwe onderdelen laten bouwen. Goed getest, goede kwaliteitsbewaking. 105 Maar mijn beeld van het systeem werd steeds vager. 106 Op een gegeven moment moest ik een extra sessie starten om mezelf als het ware te onboarden in mijn eigen project. 107 Dat is wel ironie, toch? 108 AI maakt je dan wel productiever, maar ook wel afhankelijker. 109 En die afhankelijkheid kost energie die je niet terugziet op je takenlijst. 110 Het staat niet in je planning. 111 Niemand vraagt ernaar in een standup of zo, maar het vreet wel aan je mentale reserves. 112 De vraag is dan natuurlijk: wat kun je dan doen? 113 Na het Berkeley-onderzoek wil ik concreter worden dan mijn eerdere advies om te sudderen. 114 Dus vier dingen die je morgen al kunt toepassen. Één: 115 Stel een AI-budget in. Niet in euro's, maar in uren. 116 Bepaal wanneer je met AI werkt en wanneer niet. 117 De verleiding is groot om nog even door te gaan. Verzet je daartegen. 118 Ik heb zelf geleerd dat ik na twee uur intensief werken met agents echt een pauze moet nemen. 119 En niet omdat de AI moe wordt, maar omdat ik dat word. 120 En ik moet zeggen, ik vind het nog best lastig. 121 Twee: bescherm je pauzes. Lunch is lunch, avond is avond, ziek zijn is uitrusten. 122 En ook hier moet ik bekennen dat ik het ook nog steeds best wel lastig vind, want het voelt gewoon alsof als ik het niet aanzet. 123 Dat er een soort van tijd verloren gaat of zo. 124 Dat was nummer twee. Drie: wees eerlijk over scope. 125 En hier zeg ik wel met schaamrood op mijn wangen. 126 Ik keek terug op mijn eigen werk van de afgelopen zo'n tien dagen en op een dag had ik zeven projecten lopen. 127 Zeven. 128 Dat is niet normaal. 129 Van een dagelijkse podcastroutine tot een complete videoclipgenerator. 130 En op een andere dag startte ik een nieuw project, terwijl de drie anderen nog niet helemaal af waren. 131 En de samenvatting van weer een andere dag. 132 Die bevatte letterlijk de woorden scope creep. 133 Dus mijn eigen AI had het opgemerkt voordat ik het zelf deed. 134 Dus schrijf op wat je wilt bereiken voordat je begint en houd je daaraan. 135 AI maakt beginnen moeiteloos, maar afronden vraagt echt wel discipline. 136 En die discipline moet uit jezelf komen. 137 Nou, vier: geef je leiding aan een team? 138 Wees je dan bewust van het effect. 139 Meer output door AI is geen reden om de lat hoger te leggen. 140 Vraag je team niet alleen wat ze produceren, vraag ook hoe het met ze gaat. 141 De onderzoekers van Berkeley bevelen ingebouwde pauzes aan voor reflectie. 142 Met die reflectie zijn we eigenlijk weer terug bij het sudderen. 143 En natuurlijk bescherm je focusperiodes. 144 Zet je focus op wat je aan het doen bent. 145 En maak dat onderdeel van je beleid, niet een afterthought. 146 Kijk, uiteindelijk is de keuze aan ons. 147 AI-tools worden alleen maar beter en de verleiding wordt groter. 148 En tenzij we bewuste keuzes maken, wordt de productiviteitsval steeds dieper. 149 En met val bedoel ik valkuil. 150 Het Berkeley-onderzoek is geen waarschuwing tegen AI. 151 In die zin is het eigenlijk veel meer een waarschuwing aan onszelf. 152 Tegen de neiging om iedere vrijgekomen minuut te vullen met meer werk. 153 Wij zijn daar zelf verantwoordelijk voor, niet de technologie. 154 Kijk, ik merk het zelf. 155 Op de dagen dat ik bewust een lang achtergrondproces aanzet en daarna rustig een wedstrijd volg, voel ik me in ieder geval beter. 156 Maar eigenlijk moet ik zelfs daarmee stoppen. 157 Het is al beter dan op de dagen dat ik drie sessies tegelijk draai. 158 De productiviteit is dan misschien lager, maar het resultaat is beter. 159 En het is ook beter voor mij. 160 Ik ben benieuwd: wat doe jij nou met die gewonnen tijd? 161 Vul je die in met meer werk of bescherm je die ruimte om veel meer jezelf, mens te zijn? 162 Ik ben heel erg benieuwd. Laat het me weten. 163 Belangrijk is natuurlijk dat je altijd bedenkt: AI is niet de oplossing voor elk probleem, maar onmisbaar waar het past. 164 Ik heb de onderzoeken en de linkjes ernaartoe in de show notes opgenomen. 165 Dus als je meer erover wil lezen, kijk er dan even naar. 166 In ieder geval tot de volgende keer.