Wat leer je in deze aflevering?
In deze bijzondere live-opname vanaf het Outvie-congres Dataprotectie en Privacy spreken we met Sietse Bruinsma, CTO bij Vandebron, over hun gedurfde overstap van AWS naar de Europese cloud provider Scaleway.
Kernbegrippen
- Data-soevereiniteit
- Het recht van organisaties om controle te behouden over hun gegevens binnen specifieke geografische grenzen en regelgeving.
- GreenOps
- Praktijken gericht op het minimaliseren van energieverbruik en CO2-uitstoot in cloud- en IT-operaties.
- Vendor lock-in
- Afhankelijkheid van een specifieke cloudprovider door gebruik van propriëtaire diensten die moeilijk naar alternatieven te migreren zijn.
- Multi-cloud strategie
- Het gebruik van meerdere cloudproviders tegelijk om risico's te spreiden en optimale diensten per use case te selecteren.
- PII-verwijdering
- Het automatisch verwijderen van persoonlijk identificeerbare informatie voordat gegevens naar externe AI-systemen worden gestuurd.
Wat gasten zeiden
AWS staat er volgens iets onbekend om alles te doen om zo onduidelijk mogelijk te maken wat de CO2-uitstoot is.
Interview: Sietse Bruinsma
Sietse, kun je ons vertellen over jullie motivatie om over te stappen naar een Europese cloudprovider?
Zeker. De hoofdreden voor onze overstap naar Scaleway, een Europese cloudprovider, was niet zozeer datasoevereiniteit, maar voornamelijk duurzaamheid. We merkten dat AWS, onze vorige provider, niet erg transparant was over hun CO2-uitstoot. Als duurzame energiemaatschappij willen we niet alleen duurzame energie verkopen, maar ook onze IT-infrastructuur zo duurzaam mogelijk maken. De timing was perfect voor ons, omdat onze technologie aan vervanging toe was. In plaats van simpelweg te vernieuwen, gingen we op zoek naar een provider die wel transparantie biedt over duurzaamheid.
Hoe gaan jullie om met de realiteit van een multi-cloud strategie?
We hebben inderdaad niet alles zomaar overgegooid. We gebruiken nog steeds Google Workspace en Gemini voor onze AI-toepassingen. Het is geen zwart-wit verhaal, maar een kwestie van constant keuzes maken. We proberen de afhankelijkheid van Big Tech te verminderen waar mogelijk, maar erkennen ook de realiteit. Voor onze chatbot gebruiken we bijvoorbeeld Gemini omdat het gewoon goed werkt en bij onze Google Workspace is inbegrepen. We houden wel een oog op Europese alternatieven zoals Mistral voor de toekomst.
Wat waren de voordelen van de overstap naar Scaleway?
Naast de duurzaamheidsaspecten, bleek de overstap ook 30 tot 40 procent goedkoper voor ons. Dit komt omdat we bewust geen gebruik maken van allerlei vendor lock-in diensten van de grote hyperscalers. We gebruiken Kubernetes als orchestratielaag, waardoor we relatief eenvoudig konden migreren, al duurde het wel een paar maanden langer dan gepland vanwege onze schaal.
Hoe balanceren jullie tussen het gebruik van geavanceerde technologie en datasoevereiniteit?
We nemen verschillende maatregelen om een balans te vinden. Voor klantgegevens bouwen we bijvoorbeeld logica in die alle persoonlijk identificeerbare informatie (PII) verwijdert voordat we iets naar een taalmodel sturen. We houden altijd een 'human in the loop' voor controle. Daarnaast trainen we onze medewerkers in het verantwoord gebruik van AI-tools en het correct prompting van chatbots.
Welke rol speelt AI in jullie kernactiviteiten als energiebedrijf?
We gebruiken al jaren AI, met name machine learning modellen voor het voorspellen van het weer. Dit is cruciaal voor het matchen van het verbruik van onze klantenbase met de opwekking van onze producentenbase. Hoe beter we hierin zijn, hoe beter we beloond worden en hoe beter we kunnen bijdragen aan de balancering van het elektriciteitsnet in samenwerking met Tennet en lokale netbeheerders.
Als je één technologische innovatie zou mogen versnellen voor de energietransitie, welke zou dat zijn?
Zonder twijfel: batterijen. De grootste uitdaging in de energietransitie is opslag. We zitten nog niet op 100% groene energie, 100% van de tijd, omdat we piekmomenten hebben in verbruik, zoals 's avonds als iedereen thuiskomt en gaat koken. Batterijen op industriële schaal zouden ons enorm helpen om deze pieken op te vangen en de overgang naar volledig duurzame energie te versnellen.
Hoe zien jullie de toekomst van AI en klantenservice?
We zijn al begonnen met het inzetten van AI in onze klantenservice, maar met een belangrijke kanttekening: als een klant de moeite neemt om te bellen, moet er altijd een mens aan de lijn kunnen komen. Onze focus ligt op het zo efficiënt mogelijk maken van de service voordat een klant hoeft te bellen. We overwegen wel om in de toekomst klanten de optie te geven om door een AI geholpen te worden, met de garantie dat er altijd een menselijke medewerker beschikbaar is als ze dat prefereren.
Welke uitdagingen zie je bij het implementeren van AI in klantenservice met betrekking tot dataveiligheid en privacy?
We moeten zorgvuldig nadenken over de verificatie van klanten. AI kan hier eigenlijk een hulpmiddel zijn om meer betrouwbare controles uit te voeren, bijvoorbeeld door stemherkenning. Dit kan potentieel veiliger zijn dan traditionele methoden waarbij iemand simpelweg een postcode en huisnummer geeft. Tegelijkertijd moeten we wel alert blijven op de ethische implicaties en voldoen aan de AI-wetgeving. AIToday Live is een podcast die zich richt op de nieuwste ontwikkelingen in AI en de impact ervan op verschillende sectoren. In elke aflevering spreken hosts Niels Naglé en Joop Snijder met experts uit het veld om inzicht te krijgen in de mogelijkheden en uitdagingen van AI-technologie. Luister via je favoriete podcast app: Spotify, Apple podcasts, YouTube Music, en meer.
Over de gast
Sietse Bruinsma is CTO bij Vandebron en verantwoordelijk voor de technologische strategie en keuzes van het bedrijf. Hij heeft een sterke focus op duurzaamheid en dataveiligheid, waarbij hij de overstap naar een Europese cloudprovider heeft geleid om zowel de ecologische impact te verminderen als de datatoegang te waarborgen. Met zijn pragmatische benadering streeft hij naar een balans tussen technologische innovatie en verantwoord gebruik van AI.
Bekijk gastprofielTranscript
In deze opname hoor je Sietse Bruinsma, CTO bij Vandebron. Maar dit wordt een beetje een apart begin dan anders. Want voordat we beginnen moet ik je iets vertellen. Tijdens deze live opname die we met Sietse hebben op het podium bij het Outvie-congres Dataprotectie en Privacy gebeurde er iets wat je als podcaster nooit wil meemaken. We waren ongeveer 15 minuten onderweg. Sietze was net aan het vertellen over green washing in de cloudindustrie toen plots het geluid wegviel. Ik keek naar onze podcastmixer en zag tot mijn afgrijzen file system error. De zaal zat vol, Sietse wilde zijn verhaal afmaken en onze tijd was beperkt. Ja, dus ik startte snel een nieuwe opname en we gingen door. Maar thuis werd mijn ernstig ergste vermoeden bewaarheid. Die eerste tien minuten waren volledig verdwenen. En ook met recovery software niets te redden. En voor alles moet een eerste keer zijn, maar sommige eerste keren sla je toch liever over. Maar goed, ik kan een reconstructie geven van dit eerste deel, want gelukkig had ik vooraf uitgebreid met Sietse gesproken en kan ik je vertellen wat we in die eerste tien minuten bespraken. Oh, en voordat ik het vergeet, we hadden de zaal uitgedaagd om tijdens de keynote vragen op te schrijven voor Sietse. En die vragen hebben we na de live opname behandeld. Je hoort ze aan het eind van deze aflevering. En twee gelukkige vraagstellers hebben mijn nieuwe boek, doeltreffend met AI Agents, gewonnen. Ook dat hoor je straks. Laat ik beginnen met de introductie van Sietse. We begonnen met zijn rol bij Vandebron. Hij is eindverantwoordelijk voor de techstrategie en alle technologische keuzes als CTO. Van der Bron bestaat sinds 2014 en is vanaf het begin al in de cloud begonnen. Het bijzondere is dat zij als duurzame energiemaatschappij niet alleen duurzame energie verkopen, maar ook hun IT-infrastructuur duurzaam willen maken. En dan van propositie tot platform. Zoals ziet ze het mooi verwoorden. In april van het jaar maakten ze de grote switch van AWS naar Scaleway. En dat is een Europese cloud provider, een hyperscaler. En hier komt het interessante. De hoofdreden was niet zozeer data soevereiniteit, maar duurzaamheid. AWS staat er volgens iets onbekend om alles te doen om zo onduidelijk mogelijk te maken wat de CO2-uitstoot is. En de timing was voor hun perfect, omdat hun technologie aan vervanging toe was. Dus in plaats van gewoon te vernieuwen, gingen ze op zoek naar een provider die wel transparantie biedt over duurzaamheid. Wat mij opviel in ons gesprek was het pragmatisme. Van de Bron heeft niet alles zomaar overgegooid. Ze gebruiken nog steeds Google Workspace, Gemini voor hun AI toepassingen. En het is daarmee op dit moment een multi-cloud strategie geworden. En zoals Sietze letterlijk zei, het is geen zwart-wit verhaal. Het is constant keuzes maken. Ze proberen de afhankelijkheid van Big Tech te verminderen waar mogelijk. Maar herkennen ook de realiteit. Voor hun chatbot gebruiken ze bijvoorbeeld Gemini. Omdat het gewoon goed werkt. En bij hun Google Workspace zit inbegrepen. En dan kijken ze wel met een schuin oog naar het Europese mistral voor de toekomst. Een eye-opener was de overstap naar Skillway. Dat het niet alleen duurzamer was. Maar ook voor hun 30 tot 40 procent goedkoper. En dat komt omdat ze bewust geen gebruik maken van allerlei Vendor-lock-indiensten van die hyperscalers. En leuk voor de technische luisteraars, ze gebruiken namelijk Kubernetes als orchestratie laag, waardoor ze relatief eenvoudig konden migreren. Al duurde het, zoals hij zei, wel een paar maanden langer dan gepland vanwege hun schaal. Nou, en toen kwam dus die technische storing. En we hadden het net over de transparantie die Scaleway biedt in hun duurzaamheidsrapportages over de verschillende scopes van CO2 uitstoot toen alles uitviel. Gelukkig konden we snel verder en je hoort nu het moment waarop we de draad weer oppakken. Waarbij ik ziet ze vroeg om nog even terug te komen op die transparantie en wat voor inzichten ze nu precies krijgen van een nieuwe cloud nog verder. Blijf vooral luisteren tot het eind, dan hoor je ook de vragen uit de zaal. File system error. Heel spannend. Wat ik zeg, voor alles moet een eerste keer zijn. We hadden het over greenwashing. Waar ik eigenlijk mee eindigde was dat die transparantie die wij dus ook krijgen in de rapportages van de cloud provider is echt wel ongekend voor ons. Voorheen zeker bij een AWS die toch ook wel bekend staat om alles eraan te doen om het zo onduidelijk mogelijk te maken wat de uitstoot is. En dat is natuurlijk ook helemaal niet in belang van cloud providers nu. Zeker met de opkomst van AI. Alle modellen die we kennen en alle grafiekjes, die zullen waarschijnlijk in de realiteit nog een keer tien zijn inmiddels. Wat voor inzichten krijg je dan zo? Het is eigenlijk een verzameling. Op basis van de verschillende scopes waar je rekening uit bent binnen de duurzaamheidsrapportage. Dus volgens mij is het scope 1, 2, 3. En op basis daarvan wordt het eigenlijk doorvertaald naar een CO2-uitstoot. Dus ik ben even de naam precies kwijt, maar dat is eigenlijk de output. En dat is op zich een hele mooie non-functionele KPI om ook op te gaan rapporteren. Dus dat hebben we op de lange termijn ook zeker wel op de planning staan. Om echt een target neer te zetten, om dat als reductie ook, als een cijfer, om op te rapporteren. Vanuit duurzaamheid horen we ook steeds vaker GreenOps. Kan je iets vertellen over het concept? Wat houdt het in en hoe passen jullie dat toe? En waarom? Greenops is allereerst echt een leuke uitdaging om te doen. Om een voorbeeld te geven van wat GreenOps doet. Om het een beetje tot de verbeelding te laten spreken. Als kind werd er altijd opgevoed als je de kamer verliet. Om het eventjes even uit te doen. Dat principe willen we ook toepassen in onze diensten in de cloud. Het mooie van de cloud is dat je als gebruiker het aan en uit kan zetten. Vrij eenvoudig. En een voorbeeld van een Greenops maatregel is dat je bijvoorbeeld in de weekenden een testcluster. Waarbij alle engineers hun software testen. Dat doen ze hopelijk niet in het weekend. Want dan hebben ze lekker vrij. Dan zetten we gewoon dat cluster of helemaal uit of op een heel laag pitje. En daarmee bespaar je dus ook gewoon simpelweg stroom en uitstoot. En qua beveiliging, als het uitstaat, lijkt het ook een stukje beter, toch? Ja, zeker. Als het uitstaat, kan je er niet in. Je gaf net al aan dat jullie ook gewoon Google Gemini nog gebruiken. Hoe balanceer je nou tussen de technologie die je wil gebruiken, dat je wel features blijft gebruiken, en die data-soevereiniteiten, dat je juist misschien niet de functionaliteit van Big Tech wil gebruiken? Hoe maken jullie die afweging? Ja, dus ik denk dat maatregelen die we bijvoorbeeld zelf ook toepassen is dat we logica inbouwen. Dus met name dan als het gaat rondom klantgegevens. Die sturen we natuurlijk niet naar zo'n taalmodel. Wat we eigenlijk daarmee doen is een bepaalde logica ingebouwd. Waardoor je alle PII, dus alle privacygegevens, er eigenlijk van onttrekt. En eigenlijk meer de vorm van de mail kan doorsturen. Dus dat is bijvoorbeeld een van de AI-assistants die we hebben ingebouwd in ons klant-service centrum. is eigenlijk dat een mail wordt eerst geanalyseerd intern bij ons. En vervolgens naar een taalmodel gestuurd om weer een voorbeeldmail te geven. Dan is er altijd nog wel, in ons geval, human in the loop. Er zit altijd nog wel iemand tussen die dan controleert, klopt het? Moet ik nog dingen aanpassen? En vervolgens dat we het weer sturen. Dus een voorbeeld is dat we daar al rekening mee houden. Wat sturen we dan naar die cloud provider? Ja, dus privacygevoelige gegevens eruit. Wat je overhoudt naar het taalmodel. Wat je terugkrijgt, daar kan je eigenlijk weer de gegevens voor invullen. Exact, dat is bijvoorbeeld een maatregel die we nemen. Vervolgens hebben we natuurlijk ook mensen die echt dat Gen AI, gewoon de chatbots gebruiken, ook van Gemini. Die proberen we met trainingen ook daarin te upskillen. En ook goed uitleggen hoe prompt je. En wat kan je er wel en liever niet in uploaden. Maar dat is natuurlijk wel ook afhankelijk van je medewerkers. Dus daar zit in die zin geen 100% dichte controle op. Maar we proberen onze medewerkers daar wel in op te leiden. Duidelijk. En heb je ook een voorbeeld van de andere kant op? Die zegt van, ja, maar dat hadden we eigenlijk wel heel graag gewild. Maar we hebben ervoor gekozen om het niet te doen vanwege die soevereiniteit. Nou, dat weet ik even niet. Kan je een voorbeeld noemen? Ik moet mij een beetje helpen met de vraag. Nou ja, dat je bepaalde functionaliteiten hebt. dat je zegt van ja, dat levert een Google of een AWS wel. Maar daar hebben we heel duidelijk voor gekozen. Of we gebruiken het nu niet of we hebben het uitgesteld tot het moment dat we dat in een Europese cloud kunnen of misschien lokaal. Ik weet niet of jullie ook lokaal dingen draaien. Nee, dus wij draaien niks lokaal. Nou kijk, wij hebben sowieso wel... Nu zitten we echt in een experimenterende fase rondom AI. en willen we daar niet te veel in tegenhouden. Dus iedereen moet echt wel kunnen proberen waarde te halen uit business cases en testen, uit proof of concept. Dat geeft ons ook de tijd om te kijken in hoeverre. Met de schuine ogen heb je een Mistral of je hebt ook andere modellen die gewoon Europees zijn. Of die op een gegeven moment op een niveau zitten dat we dat kunnen gaan gebruiken. Dus we hebben bijvoorbeeld ook met de partner, met wie we nu hebben ook de FAQ chatbot, die is op basis van LLM. Daar zit nu het taalmodel van Google onder. Maar we kijken al wel met een schuine oog van hoe kunnen we dat op TCT ook gaan vervangen voor het administraalmodel. Dus we houden dat wel in de gaten. Maar werkelijkheid is ook pragmatisch. Als het model heel goed is, is het ook een stuk goedkoper op dit moment. Dus we hebben dan een lange termijn visie waar we wel heen willen. En dat is idealiter Europees. Maar in het begin zijn we ook gewoon met wat er voor handen is en wat makkelijk te koppelen is. En ik hoor consumenten, ik hoor data, ik hoor dataveiligheid, ik hoor AI-efficiëntie. In de media speelt natuurlijk nu heel veel dat bedrijven hun klantenservice met behulp van Gen AI invullen. en dat er best wel veel partijen last hebben van dat ze eigenlijk geen antwoord krijgen en een medewerker willen spreken. Zijn jullie bij Vandebron ook aan het kijken om daar GenAI voor in te zetten? En hoe kijk je daar tegenaan? Ja, zeker. Sterker nog, daar zijn we al mee begonnen. Alleen denk ik dat het echt belangrijk is om aan te geven in onze visie, als een klant de moeite neemt om te bellen, moet er altijd iemand aan de lijn kunnen zitten. Dus dat betekent dat wij eigenlijk er alles aan doen, zodat de klant niet op het punt komt om ons te willen bellen. Dus daar moet de efficiëntie zitten. Maar als een klant dan toch echt een vraag heeft Of wie heeft iets Dan zal je bij Vandebron nooit Een bot aan de lijn krijgen Tenzij je daarvoor kiest Dus we denken wel van als we bijvoorbeeld Optionaliteit geven aan de klant Dat is nu nog niet hoor, maar stel je kan dus inderdaad Als klant bel je op En je kan geholpen worden Door een bot Geen wachttijd We beloven een bepaalde garantie Dat het altijd lukt, hopelijk tegen die tijd ook En als je dat niet wil blijven dan even wachten aan de lijn, dan is er altijd iemand beschikbaar, maar dat duurt misschien wat langer. Dus wij geloven erin op het moment dat je die optionaliteit al blijft bieden, is dat nog steeds gewoon klantvriendelijk. En is het een keuze dan aan de klant. En wat voor uitdagingen heb je dan over data veiligheid, privacy en bescherming? Een dag waar we het hier vol over hebben. Ja, nou kijk, je moet natuurlijk wel echt goed nadenken. Hoe doe je de verificatie van medewerkers of van klanten? Sorry. Kijk, dit zijn de terreinen die we nog niet live hebben staan. Dus we zijn er wel actief over aan het denken. Maar kijk, met AI kan je echt al veel betrouwbaardere controles ook doen over de identiteit van mensen. Dus het kan ook echt als een hulpmiddel zijn om juist meer compliance of juist meer veiligheid te garanderen. Dus dat klinkt misschien eng. En dat is eigenlijk niet wat te gebruiken. Maar er zijn bijvoorbeeld echt op basis van de stemgeluid. Dat mensen geïnteresseerd kunnen worden. Nou dan heb je niet meer dat de buurman met jouw postcode. En als hij die gegevens net heeft. Zoals dat van oudsher eigenlijk gaat. Dus gewoon wat is uw e-mailadres. Postcode en huisnummer. Nou dat kan je best makkelijk van iemand anders hebben. En dan heb je niet die voice controle. Dus los van dat het eng is. Kan het juist ook echt wel helpen in je dataveiligheid denk ik. Mooi. En je gaf aan. Je bent bijna rechtstreeks vanuit Lissabon ingevlogen. Dat is echt wel cool. Hij kwam vannacht. Vannacht is hij aangekomen. En nu sta je hier al. Dat je in Lissabon ook van alles hebt gezien. Op het gebied van AI en klantenservice. Kan je daar wat over vertellen? Ja, dus kijk. Waar nu veel naar wordt gekeken. Is om toch ook echt het leven van een agent. Dus iemand die de klant te woord staat. Dat wordt vaak in het jargon agent genoemd. Om die ook zoveel mogelijk te kunnen ondersteunen. Met de hulp van AI. Dus bijvoorbeeld tijdens het gesprek al meteen de intentie van de klant kunnen aanvoelen. Dus als iemand heel boos is of niet. Dus dan kunnen mensen zich al een beetje schrap zetten. Wat voor type gesprek ga ik nou eigenlijk in met deze klant? Dus dat is bijvoorbeeld een voorbeeld dat bestaat dus al. Een ander is dat meteen het afhandelen. Dus nadat een gesprek is afgelopen dat het gesprek samengevat voor je is. Dus van voice to text. Dat zijn allemaal zaken die zijn ontzettend behulpzaam voor een agent. Het maakt het een stuk efficiënter, maar ook een stuk betrouwbaarder. Want als je midden in een gesprek zit en je moet daarna nog even loggen waar het gesprek over ging, zou zomaar kunnen dat je iets bent vergeten. En dat soort zaken worden wel gewoon met behulp van AI tegenwoordig, kan dat gewoon echt bijna sluitend gedaan worden. En ook een stuk sneller. Dus dat is dat stukje efficiëntie, maar ook een stukje kwaliteit, die je toch wel gewoon naar de klant, als je dat dus goed inricht. En dit was een Europese aanbieder? Ja, van origine zijn zij Portugees. Kijk aan. Maar ze zijn wel naar San Francisco verhuisd, dat zag ik. En dat heeft wel toch te maken, denk ik, ook met het geld dat beschikbaar is voor bedrijven. Dat hoor je ook veel. Er is veel frustratie, denk ik, ook binnen de EU over echt te kunnen groeien. En het geld wat aanwezig is, om dat te kunnen bewerkstelligen. Dus wat je helaas ziet, is dat veel bedrijven die ook wel in Europa zijn begonnen, toch de vlucht nemen naar Amerika vanwege kapitaal. Maar uiteindelijk heb je dan nog steeds te maken met de Amerikaanse wetgeving daardoor, toch? Ja, klopt. Ik kan het ook niet mooier maken dan het is. Wij hebben ervoor gekozen om de dingen waar wij direct invloed op hebben, dus dat zijn die eigen infrastructuur, om een voorbeeld te geven, dat is de klantenapp, dat is de website van Van der Won. Maar ook aan de andere kant balanceren wij het energienet met al onze producentenlocaties. Om dat te balanceren, dat noemen we met een mooi woord een virtuele energiecentrale, een virtual power plant in Engels, dat bouwen wij in-house, dat draait Europees. En dat is ook direct een kritieke infrastructuur voor onze samenleving, dat soort werk. Dus dat vinden we dan ook heel belangrijk. Alleen is de realiteit ook dat de aanbieder van zo'n belsysteem waar we het net over hadden, ik ken geen goed Europese alternatief op dit moment. Dus dat is ook de realiteit waar we in zitten, dus we proberen de keuze te maken waar mogelijk. Ja, dus dat betekent dat je eigenlijk best wel flexibel moet zijn binnen je organisatie en technologie. Jullie hebben de migratie gedaan. Heb je vanuit de praktijk ervaringen, leringen die we mee kunnen geven als je dit in de praktijk gaat doen? Waar loop je tegenaan? Ja, dat is heel erg afhankelijk van heel veel factoren. Dus natuurlijk, hoe groot is de onderneming, hoeveel bezoekers krijg je bijvoorbeeld op je technologie. Hoeveel tijd heb je ervoor. Kijk, uiteindelijk is de ervaring voor ons op een aantal vlakken. Allereerst is het een stuk goedkoper in ons geval dan waar wij zaten. Dus het is om en nabij 30-40% goedkoper dan de Amerikaanse. En waar ligt het aan? Want ik denk dat heel veel mensen denken dat het juist andersom is. Ja, nee, de prijzen zijn lager. En wat je toch veel ziet is dat bij de grote hyperscalers hebben heel veel diensten eromheen. Dus je kan een server afnemen, maar tegenwoordig kan je heel veel diensten, platform as a service of dat soort zaken afnemen, die je eigenlijk direct ook vastleggen bij die cloud. Best moeilijk om ervan af te komen. En heel veel bedrijven kiezen daarvoor, omdat het ook wel oprecht een stuk makkelijker is om dan zaken online te zetten. Wij hebben zelf altijd bewust de keuze blijven maken om dat bewust niet te doen. Waardoor wij dus relatief heel flexibel zijn waar we dat draaien. Dus wij maken gebruik van een technologie dat heet Kubernetes. Ik weet niet of dat voor iemand bekend is, maar dat is een orchestratielaag van je services. En dat is een open source oplossing. En dat kan dus in principe overal draaien. En dat maakt het voor ons ook wel echt dat wij in een unieke positie zaten, waardoor we dit relatief eenvoudig konden doen. Ik zeg relatief, het heeft echt wel een paar maanden uitgelopen. En dat komt ook mede door dat wij, zelfs op onze schaal, we zijn niet groot, we zijn ook niet klein, we hebben best wel wat verkeer. En diensten die we draaien, tot de verbeelding het weer voorspellen, vraagt om best veel data en best wel veel rekenkracht. En dat doen we ieder uur van de dag als voorspelling voor morgen om zo accuraat mogelijk dat te voorspellen. Ik heb even mijn verhaal kwijt. Ja, dat je over bent gegaan met Kubernetes. Dat je dat heel veel voordelen heeft gegeven, maar dat er ook problemen zijn. Ja, daar wil ik je naar het heen, dankjewel. Dus het stukje schaal. Dus met onze grote onderzoek, dat we dus niet een giga bedrijf zijn met heel veel lood, liepen wij al wel tegen die grenzen soms aan van die cloud provider in de schaal die wij hadden en hebben. En dat is in die zin gelukkig een goede partnership met Scaleway. waarin we dat samen moeten ontdekken en moeten uitbouwen. Inmiddels zijn we hartstikke tevreden en is het ook gewoon stabiel en zitten we goed in het jasje. Dat heeft wel echt wat andere uitdagingen gehad dan bijvoorbeeld een AWS of een Google, waarbij wij echt een druppel op de hele plek zijn met onze schaal. Ik heb ook een vraag over de agents die je noemde, zeker in de klantenservice. De AI agents kunnen een hele hoop werk van je overnemen. Het probleem is dat zij ook soms meer willen doen dan dat je opgegeven hebt. Hoe zorg je dat als er een bepaalde mate van autonomie in zit, dat je die agent begrenst? Dat hij alleen maar doet wat je wil? Ja, dus je hebt daar verschillende technieken voor, geloof ik. Maar eentje die je veel ziet is dat je toch een soort multi-agent approach hebt. Waarbij eigenlijk een supervisor-agent is. En ze hebben allemaal specifieke rollen en taken. Dus de supervisor die houdt eigenlijk in de gaten wat is de vraag van de klant. Bijvoorbeeld via een chatbot. En vervolgens stuurt hij dan een hele specifieke andere agent aan. Om eigenlijk op pad te gaan om wat werk uit te zoeken. Vervolgens komen ze allemaal terug bij die supervisor. Die controleert nog met bijvoorbeeld een compliance role. Of het eigenlijk het antwoord van de klant wel netjes is beantwoord. Dus zo'n soort logica kan je helemaal inbouwen in je agentic system. Zoals dat heet. Wij zijn nog niet op dat punt. Dus we hebben dat nu wel... Nou, dat is niet helemaal waar. Dus we hebben dat wel voor klantvragen beantwoorden. Het uitvoeren van taken doet het bij ons nog niet. Maar we hebben het hier over dataprotectie, privacy. Dus dat betekent dat je echt hele gespecialiseerde agents kan maken. De een kijkt naar dataprotectie, de ander kijkt naar privacy. De ander kijkt naar compliance. Dat je het op die manier afvangt. Waarbij gezegd moet worden dat het geen 100% scenario's zijn. Nee, dus er zit natuurlijk altijd iets van risico in dat hij toch gaat... Nu ben ik het mooie woord ervoor kwijt. Maar dat hij af gaat... Hallogeneren? Ja, hallucineren. Of afwijken. Maar wij testen dit echt doorlopend. Rond nu zijn we aan het kijken hoe presteert hij. Dat kan je ook meten. Dus daar wordt echt naar gekeken en gemonitord. Daarnaast zorgen we er ook voor dat deze agents een beperkte handelsvrijheid hebben. Ze kunnen niet zomaar in alle systemen en allemaal gekke dingen doen. Dus we kunnen dat heel deterministisch instellen door het zoveel mogelijk terug te brengen. Dus ja goed, het risico is er zeker. Maar goed, aan de andere kant, een mens maakt ook fouten. Dus het is nooit honderd procent. Zeker. Maar het mooie is dat je dezelfde technieken kan gebruiken als dat de mens in de zaal misschien al bekend is. Je kan gewoon een soort van golden test set hebben. Waarbij je kan zien, als ik dit aan de chatbot geef, aan de agent geeft. Haalt de compliance agent bijvoorbeeld ook alle compliance problemen eruit. Dus die kan je gewoon voeden. En je kan inderdaad wat je zegt, meten hoe nauwkeurig dat uiteindelijk is. nagaan hoeveel risico je overhoudt en hoeveel risico's sta je toe. Exact, ja, dus dat heeft weer na te maken met je risk-apeteiten. Ja, toch? Nee, dat klopt. En ik denk dat wij zijn als een relatief jongere organisatie, we willen echt ook wel gewoon dingen proberen, maar zij het wel compliant uiteraard. Ja. Ik was nog nieuwsgierig met heel veel AI, maar data-soevereiniteit, reden waarom jullie ook naast duurzaamheid natuurlijk naar Europese cloud zijn gegaan. Wat zijn de uitdagingen, maar wat brengt het u van de bron? Ja, nou, kijk, ik gaf het net ook al aan. Het eerlijke verhaal is dat wij gewoon multicloud zijn gaan doen. Ik kan niet garanderen dat alle klant data nu alleen maar op Europees draait, want een modern IT-landschap is meer een netwerk dan een fortress, zoals dat eigenlijk weer in het mooie Nederlands wordt genoemd. En een netwerk betekent dat je dus niet overal directe invloed hebt. Dus wij werken samen met een aantal partners en die zitten gewoon nog vast. Want die hebben wel die services van die cloud afgenomen. Kijk, wat het ons direct levert. Ik denk dat het ons vooral ook een bepaalde morele boost geeft. Ook voor de medewerkers en onze klanten die het belangrijk vinden. Want het is natuurlijk wel, dit kunnen we wel ook goed uitleggen. Het is denk ik een mooi voorbeeld En ja Echt praktisch Kijk uiteindelijk hebben we het gewoon over Dat data staat ergens op een Server Dus of ik nou heel veel daar extra bij kan halen Behalve dat we vanuit De wetgeving en privacy hebben we echt al een extra Vinkje denk ik Maar zoals gezegd Het is een multi-cloud approach Een aanpak Dus van de cloud. Nee, nee, nee, maar ik denk dat het wel eens mooi is dat jullie het doen. En als we meer bedrijven het gaan doen, dat we dus ook de Europese cloud, wat je zegt, nu is het nog misschien een beetje zoeken, schaalbaarheid en dat soort zaken. Maar als meer bedrijven dat gaan doen, dat we dus binnen de Europese meer bedrijven er gebruik van kunnen gaan maken. Dan zal het groeien. Ja, dus een van onze echte, een van de zaken die ons heel erg motiveerde om dit te doen, is ook om echt te laten zien dat het kan. Ja. En, nou, dat bij deze, dus het kan. Maar wel met beperking dat je afhankelijk bent in een netwerk van partners. Kijk, als ik dan ook een beetje de stappen kan geven voor anderen om dit te gaan onderzoeken, is om het eigenlijk best klein te maken. Dus wat zijn nou eigenlijk echt mijn vereisten als bedrijf? Nou, soevereiniteit lijkt me wel een hele mooie. Maar ook gewoon vanuit technisch. Dus uiteindelijk is een server gewoon een computer die je ergens inhuurt. En als dat al voldoende is voor bepaalde workloads. Sorry dat ik soms in Engels, de terminologie in IT is vaak Engels. Om gewoon met kleine stapjes te beginnen. We gaan op het testen gewoon, zo zijn wij ook begonnen. Gewoon met kleine stukjes diensten overzetten, testen, tegen grenzen aanlopen zoals ik net al aangaf. En vervolgens het uitbouwen. En wij zijn toen eigenlijk in een half jaar tijd helemaal overgegaan met onze eigen software. Ja, klinkt als een goede aanpak in dat klein beginnen. We hebben een vast onderdeel in de podcast. We hebben namelijk een kaartspel ontwikkeld. Die ligt bij jullie ook allemaal. En anders kan je hem zo direct bij ons opkomen halen. En er wordt natuurlijk heel veel gesproken over de technologie van AI. En iedereen heeft daar een andere kijk op. Dus met dit kaartspel kan je met elkaar bekijken hoe je ernaar kijkt. En in de hoop dat je dichter bij elkaar komt. Dus ik wil er ook eentje aan jou voorleggen. Je hebt gezien dat ik geschud heb. Ja, ik zag het. Het is uit de categorie ethiek en maatschappij. Het is best een hele mooie stelling namelijk voor vandaag. Er zijn doeltreffende strategieën beschikbaar om vooroordelen in generatieve AI-algoritmes te verminderen. Dat is de stelling? Dat is de stelling, ja. Precies, oké. Lekker pittig. Ja, we hebben het net over gehad. Dus ik zei het niet helemaal 100% dicht. Maar je kan echt wel maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat AI ook op een veilige manier gebruikt kan worden. Dus bijvoorbeeld door echt op compliance te controleren. Of op de juistheid van het geven van een antwoord. Je kan van al die taalmodellen ook de systeem prompt terugvinden tegenwoordig. Die zijn wel publiek beschikbaar of gelekt. Waarbij je eigenlijk op basis daarvan ook al goed kan kijken welk taalmodel kan ik nou wel eigenlijk goed gebruiken voor wat voor toepassing en welke niet. Ik denk dat als je het echt helemaal goed en veilig wil doen, dan draai je het het liefst gewoon zelf op een plek dat je zelf je taalmodel ownt. Dus als je de eigenaar bent en niet van een grote cloud provider. Want die hebben toch uiteindelijk een andere intentie dan hoe je hem als je hem zoveel toepast. Kan je misschien iets vertellen? Ik weet niet of iedereen weet wat een systeemprompt is. En dan gaan wij in de show notes opnemen waar je ze allemaal kan vinden. Oké, ja. Maar jullie zijn nog meer de experts dan ik. Maar een systeemprompt is eigenlijk een soort standaardrichting die een taalmodel meekrijgt in de vorm. Bijvoorbeeld hoe die met je interakteert. Wat wel of niet mag. Dus ik denk een goed voorbeeld was DeepSeek toen hij uitkwam. Die stond niet toe dat je ook maar iets kritisch over China kon vragen. En dat zit dan ingebakken in die systeemprompt van het taalmodel. Klopt het? Zeker, zeker. En dat betekent ook dat als je precies weet wat er in die systeemprompt staat, dat je met je eigen prompt daar eigenlijk omheen kan. Dus je zegt van, gebruik dat niet. Ja, heel simpel. Ja, klopt. Ik wil hem even terugpakken naar soevereiniteit. Ik hoor wel eens dat bedrijven zich richten op digitale soevereinheid. Dat er dan eigenlijk wordt gezegd dat de innovatie vertraagd wordt. Door de bedrijven wordt dan gezegd. Omdat ze dan niet de beste, recentste technologie tot hun beschikking hebben. Hoe kijk jij daar tegenaan? Ja, ik denk dat ik begrijp waar dat vandaan komt. Dus dat heeft met name te maken bij de diensten van de Amerikaanse cloud. Op dit moment, die zijn echt superieur. Daar kunnen we heel kort over zijn. Die lopen denk ik tien jaar voor als het gaat om de oplossingen die ze bieden. En dan gaat het dus met name over die oplossingen die je gewoon met één klik op de knop staat het klaar voor je. Dat is heel krachtig, maar dat is dus met een keerzijde. Uiteindelijk is het enige waar het allemaal op draait is een CPU en is geheugen. En dan kunnen we allemaal abstractielagen opzetten. En dat is het grote verschil. Alleen de server zelf is gewoon vergelijkbaar. Dus eigenlijk het stukje gemak. En daarmee geven we eigenlijk zaken uit handen. En soms moeten we even dat gemak toch nog eventjes ontdekken en onderzoeken. Wanneer willen we dat gemak wel inzetten? Wanneer willen we dat gemak niet inzetten? Als ik het goed begrijp. Exact. En uiteindelijk is het gewoon mogelijk om op hetzelfde niveau mee te draaien. Maar wellicht wel met iets meer complexiteit en iets meer dingen in eigen hand te nemen. Dus wij gebruiken bijvoorbeeld Van der Bron, maken wij dankbaar gebruik van open source, waar mogelijk. En dat geeft ons ook deze vrijheid. We hebben best wel wat over klantenservice gehad. Zie je andere mogelijkheden voor AI binnen Van der Bron? Zeker. Ik gaf het net al aan, wij doen eigenlijk al jarenlang AI. Het is geen generatieve AI, maar we hebben machine learning modellen voor het voorspellen van het weer. Daar zit een heel team op om dagelijks, de data scientists, om ervoor te zorgen dat wij het verbruik van onze klantenbase goed matchen met het opwekken van onze producentenbase. Hoe beter we daarin zijn, hoe beter wij er ook beloond voor worden. Maar ook, dit doen we in samenwerking met Tenet, die is verantwoordelijk voor het hele hoogspanningsnetwerk in Nederland. Maar ook de lokale netbeheerders. Het is echt een ecosysteem waarbij we allemaal samenwerken. En hoe beter we zijn in het voorspellen van verbruik, maar ook het weer van morgen. Want dat heeft te maken met hoeveel zon is er en hoeveel wind is er. Dus opwek, want wij hebben alleen maar hernieuwbare energie op ons platform. Dat bestelt een Tennet in staat om zo goed mogelijk het net te blijven balanceren. Waardoor we gewoon allemaal netjes, behalve dat die net even uitvuurde, dat lag niet aan het strook toch? Dat we gewoon de lampen aan blijven. Heel mooi. Als je één technologische innovatie zou mogen versnellen die de energietransitie significant zou bevorderen, welke zou dat dan zijn? Batterijen. Batterijen. Dat is een heel makkelijk antwoord. De complexiteit die we nu hebben met de energietransitie is gewoon nog opslag. Dus helaas zitten we nog niet op die 100% groene energie, 100% van de tijd. Omdat we op momenten van de dag waarbij de zon niet schijnt, namelijk rond deze tijd is het helaas alweer donker als we thuis komen en we met z'n allen rond dezelfde tijd avondeten gaan maken. Dat vraagt dan wel een enorme piek in het verbruik. Of bijvoorbeeld ook met elektrische auto's. Iedereen komt rond dezelfde tijd ze thuis, prikt de stekker erin. Maar dat geeft ons ook wel weer heel veel uitdagingen en kansen om met de klant samen te informeren, maar ook met financiële prikkels, door bijvoorbeeld het laden te sturen. Dus bijvoorbeeld dat te verspreiden wat later in de nacht, zodat het niet rond dezelfde pieken is dat iedereen het op hetzelfde moment doet. Dat is even een stukje de complexiteit rondom duurzame energie, vernieuwbare energie op dit moment. Het zou echt fantastisch zijn als we die pieken kunnen afvangen vanuit batterijen. Dat kan je in heel veel vormen bedenken, maar dat is op dit moment nog niet op zo'n industriele schaal aanwezig. We hebben nu wel steeds meer batterijen die op het energienet worden aangesloten. Maar dat voldoet nog lang niet aan de behoeften van Nederlandse huishouders. Ontzettend gaaf dat we een kijkje hebben mogen nemen bij jullie in de keuken. Wat zou je mensen mee willen geven die aan het begin staan van deze stap naar die soevereiniteit? Wat ik aangaf, we beginnen klein. We beginnen, zoals wij dat ook deden, met een lijstje. Wat zijn nou eigenlijk onze must-haves en nice-to-haves? Zo simpel kan je beginnen. Ik hou van simpel. En vervolgens zijn we gaan selecteren wat als dit lijstje onze must-haves zijn. En voldoet dat dan aan? Dan is het denk ik verrassend veel wat al naar een Europese cloud kan. Mooi. Dank je wel. Dank je wel voor dit kijkje in de keuken. Warm applaus zou ik zeggen voor Sietse. Graag gedaan. Dan sluit ik hem hier nog even af. Dank je wel voor het luisteren naar deze aflevering van RTD Live. Sietse, nogmaals bedankt. Graag gedaan. En vergeet je niet te abonneren via je favoriete podcast app. Dan mis je geen aflevering. Blijf hangen, want er komen nog vragen aan die Sietse hierna. geantwoord. Marielle FG bij ING, je vertelde over AI-inzet voor emotieherkenning in callcenters. Welke ethische dilemma's zie je hier en hoe zie je deze service in het licht van de EU-AI Act? Ja, dat is inderdaad een terecht punt van kritiek. Dat is inderdaad ook wel een punt van zorg. Het betekent niet dat wij deze technologie zelf inzetten. Het is wel eentje die mogelijk is. Dus ik begrijp het ethisch bezwaar. Aan de andere kant kan je natuurlijk ook als je vanuit een dienstverlening het zo goed mogelijk wil inrichten. Als je je medewerkers op de juiste manier ook daarmee traint. Kan het ook misschien een heel krachtig iets zijn om voor te bereiden. Om te weten wat voor klant is het een hele boze klant of niet. Maar ik begrijp ook dat er inderdaad ethische of misschien wel zelfs vanuit de AI wetgeving daar wat restricties zitten. Maar ik bedoel het vooral als voorbeeld waarbij het ook potentieel iets positiefs kan zijn. Zeker, mooi. Ik heb ook van Xadia van Bruxvoort. Zij is digitale rechten- en algoritme-officer van de gemeente Amsterdam. Hoe gaan jullie om met bias, met name in het proces? Bijvoorbeeld, intentieherkenning van de klantenservicegesprekken kan sterk afhankelijk zijn van in hoeverre iemand de Nederlandse taalmachtig is. Overlicht hebben jullie geanonimiseerde mails nog steeds. Proxies. Oh ja. Dus af en toe het handschrift even lezen. Nou kijk, dus het is volgens mij weer hetzelfde voorbeeld. Dus met de herkenning van de intentie van de klant die belt. Kijk, uiteindelijk is het allemaal een suggestie. Dus iemand spreekt nog steeds die klant direct en die heeft meteen door. Klopt het nou of niet? Dus het is echt meer een hulpmiddel waarmee we kort hebben getest. Zoals gezegd draait het volgens mij nu niet meer. Maar het is nog steeds in dit geval gewoon een mens die een klant te woord staat. En daarin gewoon ook zelf de afweging nog steeds maakt. Dus dat is niet helemaal afhankelijk van de AI. Helder, dankjewel. De volgende vraag is van Alwin. Eerste lijns riskcoördinator bij de ING. En de vraag luidt, denken jullie invloed te kunnen uitoefenen op Europese ontwikkelingen? Zijn er politieke strategische contacten? Nou, ik zou willen zeggen ja, want dan klinkt het nog belangrijker wat we doen. Maar nee, dus wat ik wel heb gemerkt is dat er best wel wat grotere, serieuze consultancyclubs bij ons hebben aangeklopt. Van hey, hoe hebben jullie dat gedaan? Hebben jullie wellicht contacten van die cloud provider? Want wij merken bij ons klantenbestand ook veel meer vragen naar Europese cloud. En jullie zijn toch wel ook echt een voorbeeld geweest waarbij het blijkbaar kan. En dat is wel precies het effect wat we natuurlijk hoopten te bereiken. Want als we dit soort grotere, serieuze consultancyclubs samenwerkingen aangaan met de Europese cloud. Betekent dat volgens mij alleen maar echt een versnelling van waar we heen willen met elkaar. Dus van tevoren was dat iets wat we hoopten. Dat is wel deels dus gelukt. Ik weet de opvolging er niet van. En helaas het zijn geen officiële instanties. Maar wel vanuit het bedrijfsleven dus. En dat zijn wij natuurlijk ook. Een informele invloed is niet te onderschatten. Nee, dat hoop ik ook. Ik heb een hele mooie vervolgvraag hierop van John Oest. Hij is van de GasUnie. En die vraagt namelijk in dit kader zijn jullie naast klant ook leverancier van Scaleway? Hoe heet het? Ja, dat is een leuke vraag. Nee, dus wij leveren niet de energie aan Skillway. Dus nee, dat was wel een mooi circuit rond geweest. Ik wou zeggen, wel een creatieve vraag ook. Dankjewel daarvoor. De volgende vraag is van Denen, FG, ministerie van OCW. En de vraag is, is deels over op Europese partijen wel echt digitaal soeverein? En hoe belangrijk is toewerken naar volledige digitale soevereiniteit? Ja, dus het antwoord is in die zin simpel. Dat is dus niet helemaal onafhankelijk of soeverein. Zoals ik ook probeer duidelijk te maken, is dat op dit moment ook wel echt heel erg lastig. Je zit in een netwerk waarbij je niet altijd direct invloed hebt. Maar het is wel cruciaal voor ons landschap om met bepaalde partners te blijven werken. Invloed is dus wel iets wat we proberen uit te oefenen. Alleen we moeten ook wel realistisch zijn in hoe groot we als Van der Bon zijn. We zijn uiteindelijk gewoon een MKB met beperkte invloed. Maar goed, dat is denk ik één. De vraag was ook nog in hoeverre is het van strategisch belang om het verder uit te wijden. Kijk, wij houden het in ieder geval als een principe bij alle keuzes die we maken om Europees te kunnen prioriteren. Op het moment dat er een degelijk alternatief is. Maar we zijn natuurlijk wel gewoon een onderneming die in een hele competitieve markt is. Dus we moeten deze afweging continu blijven maken. En op het moment dat het mogelijk is, of we hebben ook de middelen beschikbaar, dan zullen we altijd voor Europees kiezen. Dat is echt de intrinsieke motivatie om het te doen. Exact, ja. Mooi. Een andere vraag is van Arnie Beugeling. Zij is FG en bedrijfsjurist bij Translink. Zij zegt, er werd aangegeven dat AI wordt ingezet om efficiënter te werken. Maak je dit ook meetbaar? En zo ja, kun je een voorbeeld geven van hoe je dit meetbaar maakt? Ja, dus op verschillende manieren. Wij meten bijvoorbeeld ook de klanttevredenheid. Onlangs hebben wij onze chatbot, dus met name voor het beantwoorden van vragen. Dus de FAQ zogezegd is eigenlijk met een geautomatiseerde bot nu beschikbaar op onze website. Wat wij dan vervolgens meten is de klanttevredenheid aan het einde van een gesprek. Dus een touchpoint en PS bijvoorbeeld. Nou, die is vele malen hoger dan de bot die we hiervoor hadden. Die gewoon op basis van scripting werkte. Dus dat is één voorbeeld waarbij we zien dat het gewoon een verhoogde kwaliteit lijkt te hebben. Omdat de customer satisfaction hoger wordt gescoord voor dat stukje technologie. Daarnaast als het gaat om efficiëntieslag bij onze agents. Wij kijken bijvoorbeeld naar hoe lang is iemand nog bezig na een gesprek om het samen te vatten. En de agents zijn de mensen. Ja dat zijn inderdaad. De consent agents. Ja dat is het jargon inderdaad. Dus het zijn gewoon mensen. Inderdaad de mensen die ons verantwoord staan. Hoe lang zijn ze dan nog bezig nadat het gesprek is afgelopen om te loggen waar het gesprek over is gegaan. Dat is meer een tijdsefficiëntieslag die je daarmee kan halen. Maar ook kwaliteitscontroles. Dus hoe compleet is het? Want vaak wordt een gesprek opgenomen voor kwaliteitsdoeleinden. Wordt teruggeluisterd, ook om te trainen. Nou, dit kunnen we nu veel weten. Eén op één, ook gewoon door de mens, maar ook geautomatiseerd. Kunnen we die kwaliteitscontroles doen? Dat zijn een aantal voorbeelden waarin we het ook meten dat de kwaliteit echt ten goede komt. Ja, mooi. Een redelijk aansluitende vraag van Peter Herens. Programma manager digitalisering bij Waterweg Wonen. Wat zijn de belangrijkste knelpunten voor het toepassen van AI? Nou, ik vind in die zin hallucinatie vind ik een hele spannende. Dus daar hebben we het ook over gehad. Hoe zorg je ervoor dat het antwoord correct wordt gegeven. En ook precies wat de klant vraagt. Welke vraag wordt gesteld en wordt die ook echt beantwoord. Dat is wel echt een uitdaging bij de toepassing van generatieve AI. Een ander knelpunt vind ik ook wel kosten. Op het moment dat we dat niet goed gecontroleerd doen. Dan is dit een mogelijke tegenvaller in de financiële boeken. Van Boreana, zij is legal counsel bij Sodexo Nederland. En zij vraagt, is er op het vlak van AI duurzaamheid, EU alternatieven, daar is nog heel veel winst te halen. En niet alles kan tegelijk, dat heb jij natuurlijk ook al aangegeven. Als je één ding mocht kiezen, wat zou jij als eerste veranderen en wat zou zogezegd je prio 1 krijgen? En dan met name dus over de duurzaamheid bij taalmodellen? Ja, laten we die doen. Ja, het is AI, duurzaamheid, EU-alternatieven. Dat is nogal breed. Nee, precies. Zoals ik ook aangaf, wij kijken echt wel met de schuine ogen naar Europese alternatieven. Mistral is dus de grootste, denk ik. De meest bekende. Maar je hebt in Nederland ook echt het AI for Impact collectief. Dus er zijn best wel mooie voorbeelden al in de markt. Die echt AI willen toepassen op een goede manier en op een duurzame manier. Green GPT, dat bestaat ook. Die draaien op Leaf Cloud. Ook echt wel een hele mooie leuke cloud met een goed concept. Dus kijk, ik praat dan even vanuit Van der Bonn gedachten. Dan prioriteren wij sustainability natuurlijk. Want dat is wel hetgene waarvoor wij bestaan ook als bedrijf. En dan ken je ook het initiatief van TNO samen met Info Support. We hebben EcoVet. Dat is ook een Europese cloud waarmee gestart is. Leuk, daar was ik nog niet mee bekend, maar die ga ik opzoeken. Kijk, heel goed. De volgende vraag is van Arjan Bremen, FG van Waterschap Rivierenland. Als eerste complimenten, dus ook even te delen. Mooi duurzaam verhaal. Batterijen per wijk of straat, is dat niet een betere optie in plaats van per huishouden? Wordt hier ook nagekeken? Ja, dus ik ben verder geen groot expert op dit gebied. Maar voor zover ik weet, wordt er ook zeker bij nieuwe wijken gekeken naar meer een aansluiting van batterijen voor de wijk. Top, dat klinkt heel goed. Zoals gezegd, wij zitten er vooral in om zoveel mogelijk manieren, maar op maar naar die 100% duurzaam energie. Ik denk dat binnen het huis is een hele goede oplossing voor bestaande infrastructuur. Want je zet niet zomaar die batterijen overal neer. Dus volgens mij gebeurt het inderdaad al bij aanleg van nieuwe wijken. Maar ik denk dat we het allemaal nodig hebben, eerlijk gezegd, om naar een 100% duurzaam energiesysteem te gaan. Kijk, Liz van Hoek, zij is privacy officer, bedrijf is Welten. Hoe zie je de groei van de datacentra en batterijen om AI te ondersteunen in relatie tot de klimaatproblematiek? Nou ja, dat is echt een probleem. Dus een tegenstrijdig iets. Dus het gebruik van AI heeft een enorme impact op de duurzaamheid. Gelukkig, ik ben in die zin ook wel een tech-optimist. Je ziet ook echt wel dat die taalmodellen een stuk efficiënter worden. Ook de economics moet er op een gegeven moment kikken in. Dus je ziet eigenlijk al in verhouding dat de nieuwere taalmodellen. En ook bijvoorbeeld zo'n DeepSeek. Die zijn echt pionierend geweest in het een stuk efficiënter doen. Dus ik hoop dat we erna... Nee, ik ga er vanuit. Dat we over een aantal jaren gewoon een bepaalde balans weer weten te vinden. In het gebruik van AI. Maar wel ook in een duurzamere manier. En dat die efficiëntieslagen ook worden gemaakt. En dat samen met de batterijen die ze stelt. Want nu lekt er natuurlijk nog heel veel energie weg. Die we niet vast kunnen houden. Dus dat daar nog wel winst te halen is. Bijvoorbeeld, zeker. We hebben echt nog een gigantische opslaguitdaging. Ik pak gewoon de volgende vraag. De volgende vraag is van Anita Tamiga. Privacy adviseur bij DUO. En als schaalgrote een issue is bij Europese cloud. Kan de belastingdienst erin? Dat is de eerste vraag. Nou, dat hangt er een beetje vanaf wat voor services de belastingdienst nodig heeft. Kijk, bij ons was het vooral het dynamisch schalen. Dat soort zaken waar we gewoon tegen wat begrenzing aan liepen. Ik denk het aantal services gewoon te plannen. En dat is ook echt wel mogelijk. Het hangt er een beetje vanaf of het inderdaad heel dynamisch is. En hoe schaalbaar het moet zijn. Vaak is een statische load overal wel te krijgen als je dat van tevoren met elkaar afspreekt. Dus ik denk dat dat prima moet lukken. Als we maar gewoon duidelijke afspraken maken. En de verwachtingen goed weten te communiceren naar de Europese cloud provider. Ja, dat lijkt mij ook inderdaad. En je gaat toch niet in een big bang over. Dus klein beginnen kan altijd. Dus ik zou zeggen, ja kan altijd. En in de groei mee met de omgeving. Exact. En een ander stukje de vervolgvraag. Is de daadsoevereiniteit ongelijk aan de Europese cloud? Is ongelijk aan Gemini? Zijn we dan nog wel soeverein? We hebben het net al een beetje gehad. Ja. Ja, ik probeerde... Ik zal het proberen. Ik zal het proberen. Het is een beetje mijn handschrift, dus ik zou het eigenlijk moeten kunnen lezen. Excuses, Laurens, die technolier bij TIP Legal. Als de vraag niet helemaal goed overgekomen is, is het mijn schuld, niet jouw schuld. Als de overweging om naar een EU-cloud te gaan daadsoevereiniteit is, maar de EU-services draaien deels op US-embedded software, hoe soeverein ben je dan als je niet ook alle embedded software of software biedt, En biedt het dan niet enkel schijnveiligheid? Ik ben blij dat deze vraag gesteld wordt. Het is namelijk inderdaad een hele terechte. Een beetje dat netwerkverhaal wat ik ook heb uitgeproberen te leggen van ons landschap was van de bron. Nu specifiek voor Skillway is dit iets waar ze heel specifiek over hebben gecommuniceerd. Zij gebruiken in alle diensten zelf opgebouwde software. Dus ze maken geen gebruik van Amerikaanse componenten in deze cloudomgeving. Dus het is een hele terechte vraag. Leuk dat die wordt gesteld. Zij zijn heel expliciet over dat ze die afhankelijkheid niet hebben. In dit geval. En dat zijn toch die Fransen denk ik. Die hebben toch een beetje bij het juiste eind gehad. En is deze dan het boek waard om naar toe te sturen? Als vraag. Zeker. Ja, toch? Meest technische vraag. Meest technische vraag. En heb je er nog zo eentje paraat waarvan je zegt. Ja, die vond ik ook zo leuk. Dat is de volgende boekwinnaar. Ik vond... Nou, de vraag... Nou, moet ik even denken. Want ik zit nu helemaal zo in het antwoorden. Dat ik het niet goed weet. Kunnen jullie me niet helpen? Komen we zo anders inderdaad nog wel even terug. Ik heb nog even een vraag voor je. Terwijl Jop even door de kaartjes heen gaat. Je had natuurlijk van tevoren kunnen bedenken... wat voor vragen we gingen bestellen. Welke vraag hebben we niet gesteld... verwacht. Nou, dus eigenlijk deze laatste vraag was echt eentje die nog in mijn achterhoofd zong. Dat is eigenlijk nog een goede om te vertellen. Ik vond de ruimte of mogelijkheid niet helemaal om echt zo'n soort technische uitleg te geven. Maar dat is inderdaad echt wel een hele belangrijke. Op het moment dat je een soevereine dienst wil aanbieden, maar er zit een Amerikaans component in, dan heb je daar een lek. Dus dat is scherp gevraagd, scherp gezien. Maar in ons geval ook over nagedacht. Wat mij betreft is de laatste vraag, want die zat er een beetje aan vastgeplakt, blijkbaar. Die hebben we niet gesteld, dus laten we deze dan ook gewoon kiezen als een boek. Lekker willekeurig. Peter Herens, hij is programmamanager digitalisering bij Waterweg Wonen. Wat zijn de belangrijkste knelpunten voor het toepassen van AI? Ja, die vraag hebben we volgens mij wel gehad. Ja? Oh, nou, dan heb ik hem gemist. Ja, we zaten natuurlijk ook voor de luisteraars. We staan hier in de gang van Van der Valk Hotel. Met de microfoons in de hand. Maar dan is Peter... We kunnen hem in ieder geval aankondigen als winnaar. Nogmaals, hartstikke bedankt. Graag gedaan. Hiermee sluiten we hem af. Dankjewel. Dankjewel.