Verkiezingen 2023 - Wat staat er in de plannen van de politieke partijen over AI?

Kunstmatige intelligentie is niet zomaar een technologie. Het brengt de verandering die ons leven, werk en denken diepgaand beïnvloedt. Het raakt ons allemaal, van de manier waarop we communiceren tot de beslissingen die we nemen. En als burgers hebben we de verantwoordelijkheid om bewust na te denken over hoe we willen dat deze technologie in ons dagelijks leven wordt geïntegreerd. Maar we mogen ook van onze politieke partijen verwachten dat ze een duidelijke visie hebben. Een visie die niet alleen gaat over wetgeving, maar ook over het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken, stimuleren van innovatie en kunstmatige intelligentie enzovoort. Daarom heb ik in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen onderzocht wat de politieke partijen in hun conceptprogramma's bestaan en wat zij dan schrijven over kunstmatige intelligentie in vogelvlucht. Deze aflevering is zeker geen stemadvies, maar ik geef wel aan wat ik vind van de plannen van de partijen. Laten we beginnen met de partijen in de huidige demissionaire kabinet. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. De VVD benadrukt dat ER ingezet moet worden ter ondersteuning van artsen en verpleegkundigen, zodat zij meer tijd aan de patiënt kunnen besteden. Ook wil de VVD dat Nederland zich in EU-verband inzet voor internationale afspraken over het ER-gebruik door bedrijven en overheden. Verder pleit de partij ervoor dat de overheid intensiever gaat samenwerken met kennisinstellingen en bedrijven om de kansen van AI te benutten, bijvoorbeeld voor de zorg en mobiliteit. Concrete wetsvoorstellen of beleidsplannen ontbreken echter. Het is dus de vraag wat die intensievere samenwerking concreet gaat inhouden. Laten we naar het CDA kijken. Die houden het namelijk erg algemeen. zeggen zij bijvoorbeeld en ik citeer "technologische ontwikkelingen als artificiële intelligentie bieden toekomst. We moeten ons wel bewust zijn van risico's. Techniek moet niet leidend zijn maar staat ten dienste van onze waarden en normen. Dit vraagt om een stevige Europese inzet en landelijke borging." Ook zou Europa moeten investeren in de AI-economie van de toekomst, maar specifieke maatregelen worden niet genoemd. Hoe wil het CDA bijvoorbeeld die Europese investeringen bewerkstelligen. Welke ethische kaders wil de partij aan AI verbinden? Wat mij betreft blijft dat vrij onduidelijk. De ChristenUnie vindt dat artsen altijd eindverantwoordelijk moeten blijven als AI ingezet wordt bij medische diagnoses. Terechte zorg, gezien het risico van overmatig vertrouwen in af en toe nog falende AI-systemen. Daarnaast wil de partij discriminerende algoritmes verbieden. Logisch lijkt me. Maar de ChristenUnie zegt ook dat ER-modellen niet getraind mogen worden op, ja ik zeg het even letterlijk wat er staat bij ze, generieke kenmerken zonder oorzakelijk verband met de voorspelde waarde. Wat daarmee precies bedoeld wordt is mij niet duidelijk. Want ja, als dat verband er niet is, dan heb je er ook niks aan in het trainen van je model. Maar goed. Een goed punt is dat ze vinden dat er beter toezicht nodig is op wat bedrijven en overheden overheden met onze gegevens doen en welke algoritmes en technieken ze inzetten. De autoriteit persoonsgegevens wordt, als het aan hen ligt, uitgebreid tot een sterke toezichthouder voor digitale veiligheid met voldoende technische kennis en middelen om ons digitaal te beschermen. Daarbij is specifiek aandacht voor de bescherming van kinderen. Dan de grootste oppositiepartijen PVV, SP, GroenLinks, PvdA, Partij voor de Dieren. De PVV zwijgt volledig over AI in het verkiezingsprogramma. Geen woord aan vuil gemaakt, dus door. De SP wil discriminerende overheids-AI verbieden, zoals bij de Belastingdienst. Ook dat lijkt me logisch en daar blijft het dan ook een beetje bij. Heel magertjes. GroenLinks, PvdA, daarentegen hebben een uitgebreide plan. Zo willen ze strenge EU-regels voor risicovolle AI-toepassingen als gezichtsherkenning en en verplichte "eco-design" regels om het energiegebruik van AI te beperken. Een score op deze eco-meetlat weegt dan mee bij de aankoop van AI door overheden. Daarnaast willen ze dat alle overheidsinstanties stoppen met het gebruik van risicoprofielen en algoritmes die fraude, criminaliteit of ongewenst gedrag voorspellen. Best wel goede punten, maar sommigen roepen er ook wel vragen bij me op. Zo zeggen GroenLinks en PvdA dat risicovolle AI-systemen verboden moeten worden, maar wat precies als risico gezien wordt is niet gedefinieerd. Strook dit wel met de EU-richtlijnen. Daarin staan er juist geen algemene verboden, maar proportionele risicobeheersing per use case. Dan een partij die het meest uitgebreid ingaat op AI. Wat mij betreft is dat best verrassend. Dat is namelijk de Partij voor de Dieren. De PvdD wil strengere privacyregels voor het verzamelen en gebruik van persoonsgegevens. Want bedrijven moeten gegevens minimaliseren en worden streng gehouden aan de principes 'privacy by design' en 'privacy by default'. Best wel belangrijk voor het gebruik van AI. Ook wil de partij strengere ethische regels voor zelflerende AI-systemen om discriminatie te voorkomen. De overheid mag geen blackbox AI gebruiken waarbij de werking onduidelijk is. Bij de ontwikkeling van AI is een ethische toets verplicht volgens hen. AI-gegenereerde content, zoals deepfakes, moet herkenbaar zijn met een watermerk. De PvdD wil meer investeren in onderzoek naar veilige en ethische AI. Tenslotte pleit de partij ervoor het acteursrecht te moderniseren, zodat makers een eerlijke vergoeding krijgen voor AI die kunst in hun stijl genereert. Het pleidooi voor een verbod op risicovolle blackbox-AI bij de overheid juich ik toe. Wel vraag ik me af of de door hen verplicht gestelde watermerk op AI-gegenereerde content technisch haalbaar en handhaafbaar is. Voor teksten is dit mogelijk niet eens haalbaar. Ik ben heel erg benieuwd. Het moderniseren van het auteursrecht klinkt als een vlucht vooruit in plaats van verbieden. Dat is sowieso heel mooi. Onder de nieuwkomers in de peilingen is er nog niets duidelijk over de plannen van de partij van Pieter Omtzigt. Een nieuw sociaal contract. Hoewel er een boek is, vind ik dat een verkiezingsprogramma publiek beschikbaar moet zijn. Dus die sla ik dan over. BBB ziet vooral kansen voor datawetenschap en AI in de publieke sector. Ook willen ze deepfakes strafbaar stellen. Wat ik uiteraard toejuich. Verder benadrukt BBB het belang van transparantie bij AR-systemen. Opmerkelijk is dat BBB als enige een standpunt inneemt over het gebruik van AR door ons leger. Ze zeggen daarover, en ik citeer "We omarmen het gebruik van drones en kunstmatige intelligentie in de moderne krijgsmacht. Het gebruik en de ontwikkeling van technologie in de krijgsmacht zou niet door politiek beïnvloed moeten worden zolang de uiteindelijke inzet en daadwerkelijke gevechtshandeling een menselijke beslissing blijft." Als laatste neem ik Volt mee, omdat AI een belangrijk Europees component heeft en zij zich Europees profileren. Volt benoemt terecht dat AI enorm veel impact gaat hebben op de arbeidsmarkt, maar hun directe conclusie daaraan, die zij verbinden, dat banen hierdoor gegarandeerd zullen verdwijnen, daar geloof ik zelf niet in. De industrialisering en de automatisering hebben laten zien dat de arbeidsmarkt alleen maar vanuit dat idee pleiten zij dan voor een basisinkomen voor iedereen. Wil je daar meer over weten, lees wat ze daarover zeggen. Verder wil Volt ethische kaders ontwikkelen op EU-niveau, maar concrete wetsvoorstellen ontbreken hier ook. En gezien de Europese AI-wetgeving er al aankomt, is het voor mij ook de vraag wat voor toegevoegde waarde daar dan nog mogelijk is. Dus ja, als we dan dit al met al zo bekijken, ja dan valt het wel op dat de meeste partijen wel de risico's van AI benoemen, zoals discriminatie, schending van grondrechten, maar concrete wetsvoorstellen of aanpakken ontbreken grotendeels. Partijen als GroenLinks, PvdA, Partij voor de Dieren doen wel concrete voorstellen, maar die roepen ook vragen op overhaalbaarheid en houdbaarheid. Wat betreft het benutten van AI-kansen focussen partijen vooral op de zorg en overheid, maar stimuleringsplannen blijven wat mij betreft heel vaag. Dus hoe wil de overheid bijvoorbeeld precies de Nederlandse concurrentie-positie in AI versterken, zoals de VVD bepleit? Wat mij betreft schenken de meeste politieke partijen verrassend weinig concrete aandacht van AI. En dat voor een technologie die enorm veel impact gaat hebben op onze economie en samenleving. Veel mooie woorden, nobele intenties, maar weinig uitgewerkte visies en haalbare wets voorstellen. Het maakt het lastig voor kiezers, voor mij in ieder geval wel, om te beoordelen welke partijen AI om een verantwoorde en effectieve manier willen aanpakken. Hier valt dus nog veel te winnen voor de politiek wat mij betreft. Lees voor de volledigheid de programma's van de partijen je door. Ik heb er natuurlijk ook een selectie uit gemaakt. Je vindt de verwijzingen ervan in de show notes. Dank je wel weer voor het luisteren naar deze aflevering van RTW Live. en vergeet je niet te abonneren en mis je geen aflevering. 132 00:09:42,520 --> 00:09:44,520