Waarom Nederland's focus op verantwoorde AI loont

Hey, welkom bij AIToday Live! Vandaag duiken we in een gloednieuw rapport, namelijk de eerste Global Index on Responsible AI. Je hoort het goed, dit rapport is net uitgebracht en Nederland scoort met een indrukwekkende 8,6 de eerste plaats. Maar goed, voordat we beginnen met het vieren moeten we wel even kritisch kijken, want er is ruimte voor verbetering. Trouwens, de top 3 bestaat uit Europese landen, want op nummer 2 staat Duitsland en Ierland sluit die top 3. De Europese landen doen het sowieso goed, want de top 10 is Europees aangevuld met Amerika, Canada en Australië. Maar laten we kijken naar het rapport en wat het zegt. Deze Global Index on Responsible AI is uitgevoerd door een internationaal team van onderzoekers. Hun doel? Een kader ontwikkelen voor het meten van de verantwoordelijke toepassing en governance van AI wereldwijd. Dit gebeurt aan de hand van drie hoofddimensies. Mensenrechten en AI, verantwoordelijke AI governance en capaciteiten voor verantwoordelijke AI. Laten we beginnen met de mensenrechten en AI. Deze dimensie kijkt naar hoe AI technologieën de mensenrechten beïnvloeden en beschermen. Denk daarbij aan gegevensbescherming, transparantie en het voorkomen van discriminatie. Nederland scoort hier goed, maar het rapport wijst erop dat er nog werk aan de winkel is. Vooral op het gebied van inclusiviteit en gendergelijkheid. We kunnen dus nog stappen zetten om ervoor te zorgen dat iedereen gelijke kansen heeft ongeacht geslacht of achtergrond. De tweede dimensie gaat over verantwoordelijke AI governance. Dit betekent dat landen beleid en kaders ontwikkelen om AI op een verantwoorde manier te reguleren. Nederland heeft hier hele sterke structuren voor wat juist dan bijdraagt aan die hoge scoren. Toch zegt het rapport kan er nog meer aandacht komen voor specifieke maatregelen die juist de mensenrechten binnen AI beleid waarborgen. De derde dimensie is de capaciteit binnen landen om te voldoen aan de principes van verantwoordelijke AI. Dit omvat de technologische infrastructuur en deskundigheid. Nederland doet het hier echt uitstekend. Mede dankzij de actieve betrokkenheid van wat ze in het rapport tussen - ik heb er maar even aanhalingstekens gezet - niet-staatsactoren zou noemen. Dit zijn bijvoorbeeld universiteiten en maatschappelijke organisaties. Die zijn bij ons er allemaal heel goed bij betrokken. Een belangrijk punt dat het rapport wel benadrukt is internationale samenwerking. Het Global Index on Responsible AI biedt juist een platform voor dialoog en samenwerking tussen landen. Nederland kan hier een leidende rol spelen door inclusieve en genderbewuste AI programma's te ontwikkelen en de veiligheid en betrouwbaarheid van AI systemen verder te waarborgen. Een opmerkelijke bevinding is dat veel landen wel AI-strategieën hebben, maar dat deze vaak niet specifiek gericht zijn op mensenrechten. Dat leidt wel tot een kloof tussen AI-governance en de verantwoordelijke AI. Het mooie is - Nederland heeft hier een heel aantal dingen juist best wel goed in gedaan. Concreet, wat hebben wij gedaan op het gebied van Responsible AI? Een goed voorbeeld is het algoritmeregister. Een initiatief van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Dit register bevordert transparantie over het gebruik van algoritmes door overheidsinstanties en helpt het vertrouwen van burgers in de overheid te versterken. Als je hier meer over wil weten, we hebben zelfs een hele aflevering met Roos Labberton Groeneveld over dit onderwerp. De link vind je in de show notes. Het andere is juist, wat ze zeggen, die link tussen AI-governance en mensenrechten. In Nederland, door de Universiteit van Utrecht, is de IAMA ontwikkeld. Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes. Dit is een hulpmiddel dat overheidsinstanties helpt bij het verantwoord ontwikkelen en gebruiken van algoritmes. Die IAMA bevat veel vragen die besproken moeten worden wanneer een algoritme wordt ontwikkeld, gekocht, aangepast of gebruikt door de overheid. Het is zelfs dat het in de Tweede Kamer is er een motie aangenomen waarin het verplicht is gesteld dat de overheid die IAMA ook moet gaan uitvoeren. Het helpt bij het maken van afwegingen, maar het biedt natuurlijk geen garantie op een perfect responsible AI-systeem. Dus je moet allemaal keuzes maken, balans vinden en dat moet je zelf doen met de mensen om je heen. Ook universiteiten en hogescholen dragen bij aan responsible AI. Zo weet ik zelf dat de Hogeschool van Utrecht uitgebreid onderzoek heeft uitgevoerd naar uitlegbare AI in de financiële sector. En die uitlegbare AI, explainable AI, is bijvoorbeeld ook al jarenlang een onderzoekslijn in ons eigen research center AI. Maar ook bedrijven zoals EY hebben zelf een responsible AI framework ontwikkeld om aan de AI-act te voldoen die eraan gaat komen. Maar we hebben ook de ELSA labs, waarbij ELSA staat voor Ethical, Legal, Societal labs en de ICAI labs waar bedrijfsleven, overheid, wetenschap, maatschappelijke organisaties allemaal samenwerken aan juist oplossingen rondom responsible AI. Dus dit soort initiatieven laten juist zien dat Nederland heel serieus werk maakt van responsible AI. Lang verhaal kort. Nederland mag echt wel trots zijn op de resultaten, maar we moeten natuurlijk wel kritisch blijven kijken, leren en verbeteren. Een van de dingen die het rapport bijvoorbeeld stelt is dat zij niet hebben gekeken naar handhaving. Dus het gaat vooral eigenlijk om de structuren die neer zijn gelegd, de samenwerksverbanden die er zijn, daar is naar gekeken. Over handhaving hebben ze het nog niet eens gehad. En dat zal zo direct natuurlijk ook een heel belangrijk onderdeel worden van het succes van dit hele verhaal. Dit rapport is denk ik wel een hele mooie nulmeting. Die laat zien waar we staan, niet alleen als land, maar ook op mondiaal niveau. Dus aan degene die kritiek hebben, welke bijdrage lever jij dan aan responsible AI? Samen kunnen we er namelijk voor zorgen dat AI een positieve impact heeft op onze samenleving. En ieder zal een stukje van de puzzel moeten gaan leggen. Dank je wel weer voor het luisteren naar deze korte aflevering van AIToday Live. Vergeet je niet te abonneren via je favoriete podcast app. Dan mis je geen aflevering. Tot de volgende keer! Tot de volgende keer! [Muziek]