Deze trein mag je niet missen: een zin die weerstand kweekt

Hoi, leuk dat je weer luistert naar een nieuwe aflevering van AIToday Live. Ik ben Joop Snijder, Head of AI bij Info Support. En vandaag gaat het namelijk over één zin. Een zin die je vast een keer hebt gehoord bij de aftrap van een AI-programma. Deze trein mag je niet missen. Misschien kwam je van een directeur, misschien van een adviseur die het goed bedoelde. Iedereen in de zaal knikt. Want niemand wil de trein missen, toch? En drie maanden later gebruikt bijna niemand dat nieuwe hulpmiddel. Vandaag wil ik het hebben over waarom dat gebeurt. Want die zin is niet het medicijn tegen weerstand. Die zin is meestal zelfs de oorzaak ervan. Bijna elk veranderprogramma begint met urgentie. En dat is geen toeval. In 1995 schreef John Kotter een artikel in Harvard Business Review over waarom transformaties mislukken. Daaruit kwam een model van acht stappen, en stap 1 luidt: creëer een gevoel van urgentie. Sindsdien staat dat model in vrijwel elk handboek over verandering. De redenering klinkt logisch. Sterker nog, ik heb mezelf ook wel eens gebruikt. Mensen komen pas in beweging, zeg je dan, wanneer ze voelen dat stilstaan gevaarlijk is. En je maakt de huidige situatie onhoudbaar, en de rest volgt vanzelf. In de praktijk gebeurt er iets anders. Je krijgt dan eigenlijk last van een soort weerstandsreflex. Op het moment dat iemand merkt dat zijn keuzevrijheid wordt ingeperkt, ontstaat daar tegendruk. Misschien niet tegen de inhoud van het voorstel, maar tegen het feit dat het wordt opgelegd. Je kent het misschien van een eettafel. Een kind dat net zelf een stuk broccoli wilde pakken, wil het niet meer op het moment dat jij zegt dat het moet. Het eten is niet veranderd. De vrijheid om het zelf te kiezen wel. Volwassen professionals doen precies hetzelfde, alleen beleefder. Ze zeggen geen nee. Ze zeggen: Interessant. Daar kom ik nog op terug. En dan komen ze er natuurlijk niet op terug. Dat is geen luiheid en geen ouderwetsheid, het is een voorspelbare reactie op druk. Het is een voorspelbare reactie op druk. In aflevering 51 van seizoen 7 sprak ik met Sjoerd Koolen over dit onderwerp, en over het enthousiasmeren van 55.000 medewerkers voor AI. Uit zijn onderzoek bleek dat de stress rond digitale vernieuwing de grootste uitdaging vormt voor IT-managers en bestuurders. Onderschat en zelden benoemd. Dit is niet alleen mijn indruk. Er zijn genoeg artikelen over. Ik heb ze in de shownotes gezet, en daarin wordt tegenwicht geboden tegen het zwartmaken van bestaande situaties. De bestaande manier van werken neerzetten als gevaarlijk, schrijven zij in die artikelen. Dat levert juist vooral spanning op bij de mensen die je dan nodig hebt, en wie gespannen is, houdt vast aan wat hij kent. Hun voorstel is juist de omkering: haal de motivatie uit wat er te winnen valt, en niet uit wat er te verliezen valt. Bij eerdere veranderingen ging het meestal over de manier waarop je werkt. Een ander systeem, een andere werkwijze, misschien een ander overleg. Vervelend, maar nog wel te overzien. AI gaat over iets anders. Het gaat over waar je goed in bent. Iemand die 15 jaar aan een vak heeft gebouwd, hoort nu dat een deel daarvan sneller kan zonder hem of haar. Dat treft het gevoel van competentie, en competentie is, samen met autonomie en verbondenheid, een van de drie basisbehoeften die we als mens gewoon voelen. Drie dingen die mensen nodig hebben om uit zichzelf in beweging te komen. Zet nu druk op iemand die net twijfelt aan zijn eigen waarde. Je haalt met een deadline de autonomie weg, terwijl het competentiegevoel al onder spanning stond. Dus twee van die drie dingen tegelijkertijd. Dan hoef je je niet af te vragen waarom de animo voor verandering tegenvalt. Genoeg over wat misgaat. Wat werkt dan wel? Ook drie dingen. Het eerste: laat het team zijn eigen doelen kiezen. Niet of ze meedoen, dat is het kader dat jij stelt, wel welke doelen ze aanpakken. Daar zit een stevig principe onder. Mensen worden zelden overtuigd door de argumenten van een ander, en bijna altijd door hun eigen argumenten. Wie zelf voor iets pleit, gaat er ook in geloven. Het tweede: spreek vooraf af wanneer je stopt. Dat voelt tegennatuurlijk, want je wilt juist commitment. Maar stel je voor dat er een eerlijke evaluatie komt na een vaste periode, met de afspraak dat je ermee stopt wanneer het niets oplevert. Dat haalt een deel van de spanning eruit. Niemand zit er dan vast aan iets waar hij nog niet in gelooft. En wat je daarvoor terugkrijgt, is dat mensen bereid zijn het serieus te proberen. Een aantal jaren geleden, toen het niet over AI ging maar over een andere manier van werken, hebben we dit in ons team ook gezegd. Na zes weken proberen we dit. Iedereen doet eraan mee, maar er komt een eerlijke evaluatie. Het kan zijn dat we ermee stoppen als het geen toegevoegde waarde heeft. En dat brengt mij bij het derde: hou het lang genoeg vol. Twee weken iets nieuws doen en daarna terugvallen in de oude routine, dat verandert niets. Herhaling over een bepaalde periode of een aantal sprints zorgt ervoor dat het gewoon wordt. Of dat het op een eerlijke manier sneuvelt. Beide uitkomsten zijn beter dan een proef die doodbloedt zonder conclusie. Dit is niet zomaar een verhaal. We hebben dit echt in een teamaanpak gegoten, die wij Formula AI noemen. Meerdere teams starten tegelijkertijd, elk met een paar zelfgekozen doelen die passen binnen de strategie van de organisatie. En met een coach die helpt om de ambitie op maat te houden. Met een coach die helpt om de ambitie op maat te houden. Er zit zelfs een regel in dat teams die ver voorop lopen verplicht zijn achterblijvende teams te helpen. Want een organisatie heeft uiteindelijk niets aan één team dat zo ver vooruit loopt en dan zogenaamd wint, even terug naar die zin van het begin. Deze trein mag je niet missen. Laat hem eens vervangen. Niet door een zachtere variant van dezelfde druk, maar door een vraag. Wat zou jullie team met AI willen oplossen waar nu tijd aan verloren gaat. En wat spreken we af over het moment waarop we stoppen. Het verschil is klein in woorden en groot in uitkomst. De een vertelt de mensen dat ze achterlopen, de ander geeft ze iets om zelf voor te kiezen. Wil je hier nou eeuw aan de slag. Ik heb ook weer iets te downloaden staan op onze site, staat in de show notes. Daarmee breng je voor een uitrol per team een kaart waar de weerstand gaat zitten en wat je eraan doet, vullen we eens in met het team, niet over het team. En natuurlijk bedenk AI is niet de oplossing voor elk probleem, maar onmisbaar waar het past. Wij willen groeien. En als jij je nou abonneert op AI to Dive in je podcast app, dan mis je geen aflevering en help je ons. Dankjewel.