De mondiale strijd om AI-regulering: VS, China en Europa vergeleken

Hoi en welkom bij de korte aflevering van AIToday Live. Mijn naam Joop Snijder, CTO van Aigency. En vandaag wil ik je meenemen in een artikel wat ik heb gelezen in Wired. Met best wel een verontrustende titel. En in het Nederlands vertaald is die titel. Onder Trump moeten AI wetenschappers ideologische vooroordelen uit krachtige modellen verwijderen. De link van het artikel staat trouwens in de show notes. En dit artikel belicht een zorgwekkende verschuiving in het Amerikaanse AI-beleid. Die me aan het denken zetten over de verschillende wegen die landen bewandelen op het gebied van verantwoorde AI. En in deze aflevering wil ik niet alleen de Amerikaanse situatie bespreken. Maar ook hoe dit contrasteert met de Chinese aanpak. En waarom ik steeds meer waardering krijg juist voor de Europese benadering van AI-regulering. Ik zou je meenemen in deze mondiale strijd om AI ontwikkeling en hoe verschillende ideologieën en belangen hier een rol in spelen. Laten we beginnen in de Verenigde Staten, waar de term Responsible AI momenteel echt onder vuur ligt. Volgens het genoemde Wyatt artikel heeft het National Institute of Standards and Technology, kortweg NIST, Wetenschappers van het Amerikaanse Artificial Intelligence Safety Institute geïnstrueerd om termen als AI-veiligheid, verantwoordelijke AI en AI-rechtvaardigheid uit hun doelstellingen te schrappen. In plaats daarvan ligt de nadruk nu op het verminderen van wat zij noemen ideologische vooringenomenheid. En het prioriteren van de Amerikaanse economische concurrentiepositie. Is nogal wat toch? Want dit is een radicale verandering ten opzichte van de vorige koers. Die juist was gericht op het ontwikkelen van tools om discriminerend gedrag te identificeren en tegen te gaan. Evenals het aanpakken van desinformatie. Wat mij hieraan zo verontrust is dat deze verschuiving potentieel kan leiden tot meer discriminerende, onveilige en onverantwoorde AI implementaties. Het is alsof je besluit om in je auto te gaan rijden zonder veiligheidsgordels en zonder remmen alleen maar omdat die je snelheid beperken. En natuurlijk kun je dan harder gaan, maar de risico's nemen fors toe toch? Laten we nu eens kijken naar China, waar het AI bedrijf DeepSeek onlangs zijn R1 model heeft geïntroduceerd. Dit model biedt geavanceerde capaciteiten tegen lagere kosten en wordt snel geïntegreerd in diverse sectoren binnen China. Dan moet je denken van de auto-industrie tot de medische sector en zelfs overheidsinstanties. De snelle adoptie van dit model wordt in China gezien als een teken van nationale trots. Een symbool van China's vooruitgang op het gebied van AI, ondanks de internationale geopolitieke beperkingen. Het lijkt de Chinese versie van het Amerikaanse Silicon Valley succesverhaal. Maar er schuilt een addertje onder het gras. Er zijn namelijk serieuze zorgen over de invloed van de Chinese overheid op diep ziek. Het model past censuur toe op onderwerpen die politiek gevoelig zijn voor de Chinese regering. Zoals we toen bij de introductie allemaal hebben gezien rondom het Tiananmen Square protesten van 1989 en de mensenrechten situatie in China. Daar geeft dit model niet graag antwoord op. Dit roept vragen op over de onafhankelijkheid van het model en de mogelijke verspreiding van staatspropaganda via AI-technologie. Hier is het weer alsof je een zelfrijdende auto hebt die weigert naar bepaalde bestemmingen te rijden. En niet omdat die onveilig zijn, maar omdat ze gewoon politiek gevoelig liggen. En dan is er Europa, waar ik eigenlijk best wel met groeiende bewondering naar kijk. De Europese Unie heeft een proactieve benadering aangenomen om kunstmatige intelligentie op een verantwoorde en ethische manier te ontwikkelen met speciale aandacht voor het voorkomen van discriminatie en juist het beschermen van fundamentele rechten. Al in 2019 onderschreven wij als organisatie de ethische richtlijnen voor betrouwbare AI van de Europese Commissie. Want deze richtlijnen zijn opgesteld door een diverse groep experts uit de EU. En definiëren zeven vereisten waaraan betrouwbare AI moet voldoen. Denk aan menselijk toezicht, technische veiligheid, privacy, transparantie, nondiscriminatie, maatschappelijk werkwelzijn en verantwoording. Wie wil dat nou niet, toch? Het is alsof Europa heeft gezegd, ja, we willen ook snelle krachtige auto's, maar ze moeten wel veiligheidsgordels hebben, ABS, airbags en ze moeten door alle bestuurders gebruikt kunnen worden. Niet alleen door een bevoorrechte elite. En wat mij betreft is de kroon op het werk is dan dus ook die Europese AI verordening, oftewel de AI Act. Deze wet volgt een risicogebaseerde aanpak en categoriseert AI systemen in verschillende niveaus, elk met eigen regels en beperkingen. En wat mij zo aanspreekt in deze aanpak is dat het niet gaat om het afremmen van innovatie, maar om het waarborgen dat deze innovatie ten goede komt aan iedereen en niemand schaadt. Het is geen remblok, maar eerder een kompas dat richting geeft aan verantwoorde ontwikkeling. En dat dit kompas daadwerkelijk werkt in de praktijk zien we aan concrete voorbeelden in Nederland. Wat op papier misschien restrictief lijkt, blijkt in de werkelijkheid juist innovatie te stimuleren. Laat me dit illustreren met een veelzeggend voorbeeld. Pac-Med Critical is ontwikkeld in het Amsterdam UMC en laat zien hoe de Europese regelgeving tot hoogwaardige AI innovatie leidt. Dit systeem helpt intensivisten op de IC bij een cruciale beslissing. En wanneer kan een IC-patiënt veilig naar een verpleegafdeling? Belangrijke vraag. Het is geen experimenteel project, maar een volwaardig medisch hulpmiddel. Officieel gecertificeerd door de Europese autoriteiten. En deze certificering, in plaats van een hindernis, wordt dan een kwaliteitstempel. Dat deuren opent. Inmiddels gebruiken namelijk vooraanstaande ziekenhuizen zoals het Erasmus MC, Sint-Antoniën ziekenhuis en het OVG, het systeem. En juist de hoge eisen voor veiligheid en transparantie creëerden het vertrouwen dat nodig was voor brede adoptie. Het systeem werkt als een intelligente assistent die patronen herkent in duizenden patiëntgegevens om het risico op heropname te voorspellen. En daarmee vervangt het artsen niet, maar versterkt het een besluitvorming. Precies de mensgerichte benadering die Europa voorstaat. Het resultaat, minder onnodige heropnames, efficiënter gebruik van de schaarste IC-bedden en meer tijd voor artsen om zich te richten op patiëntenzorg. Dit voorbeeld toont wat mij betreft de kracht van de Europese formule. Creëer een kader dat zorgt voor betrouwbare AI en je stimuleert precies het soort innovatie dat we willen. Namelijk technologie die menselijke waarden centraal stelt en concrete problemen oplost. Het is geen toeval dat dit succesvolle systeem ontstond door intensieve samenwerking tussen AI experts en zorgprofessionals. Dat is juist kenmerk denk ik voor de Nederlandse implementatie van de Europese visie. Maar goed, wat betekent dit dan richting de toekomst? Want als we de verschillende benaderingen vergelijken, zie ik wel een duidelijke opdeling ontstaan in de wereld van AI. Aan de ene kant heb je de Amerikaanse aanpak die nu steeds meer neigt naar deregulering en het prioriteren van economische belangen boven ethische overwegingen. China staat eigenlijk helemaal aan de andere kant. Die volgt een weg waarbij technologische vooruitgaan, hand in hand gaat met staatsinvloed en controle. En daartussenin heb je denk ik de Europese benadering. En die streeft naar een balans tussen innovatie en verantwoordelijkheid. en de vraag is niet welk model zal winnen ze zullen echt waarschijnlijk wel naast elkaar blijven bestaan daar twijfel ik niet aan de echte vraag is welk model het beste zal zijn voor ons als geheel niet alleen op de korte termijn maar ook op de lange termijn ik geloof oprecht dat de Europese aanpak met een nadruk op ethiek, mensenrechten en inclusiviteit de beste kaart heeft niet omdat het het snelste of meest winstgevende aanpak is Maar omdat het de meest duurzame en meest menselijke aanpak is. Als we AI ontwikkelen die discrimineert, die onveilig is of die fundamentele rechten schendt. Creëren we een technologie die uiteindelijk tegen ons zal werken en niet voor ons. En als we AI ontwikkelen die transparant, inclusief en rechtvaardig is. Bouwen we aan een toekomst waarin technologie daadwerkelijk bijdraagt aan het welzijn van iedereen. Dus als we dit samenvatten, heb ik vandaag gesproken over de verschillende benaderingen van AI regulering wereldwijd en waarom ik geloof in de Europese aanpak van verantwoordelijke AI. En wat kun je nu als luisteraar hiermee doen? Ik zou willen voorstellen dat je je verdiept in wat verantwoordelijke AI inhoudt voor jouw specifieke context. Of je nu een ontwikkelaar bent, een beslisser of gewoon iemand die AI tools gebruikt. vraag je eens af, bevordert deze technologie inclusiviteit, transparantie en rechtvaardigheid of versterkt het bestaande ongelijkheden en risico's? Dit was het weer voor vandaag. Dank je wel voor het luisteren. Vergeet niet eventjes de linkjes te bekijken in de show notes. Daar staat van alles over de cases die ik genoemd heb en het artikel van Wired. Maar bedenk sowieso, AI is niet de oplossing voor elk probleem, maar onmisbaar waar het past. Dankjewel, tot de volgende keer.