Humanoid robots in de praktijk: voorbij de gepoetste demo's

Joop en Niels spreken met Patrick van Stokhem, is verantwoordelijk voor AI-implementatie en het Humanoid Robotics-project bij BREiNN. Twee en een half jaar geleden kreeg hij groen licht voor een robot van 95.000 euro, zonder te weten wat hij ermee ging doen. Hoe ver staat de techniek echt, los van de gepoetste demo's op social media. En wat betekent dit voor de monteur die over 10 jaar leiding geeft aan een ploeg robot in plaats van zelf te schroeven. Veel luisterplezier. Joop: Leuk dat je weer luistert naar een nieuwe aflevering van AIToday Live. Joop: Ik ben Joop Snijder, hoofd van AI bij Info Support. Niels: Ik ben Niels Naglé, Area Lead Data & AI bij Info Support. Joop: En in de studio hebben we Patrick van Stokhem en Patrick, we hebben al zo ontzettend veel dingen behandeld, maar zo diep ingaan op humanoid robots, wat we vandaag gaan doen, dat hebben we nog niet gedaan. Joop: Dus dat wordt een spannende aflevering. Joop: Voordat we daarmee beginnen, wil je jezelf even kort voorstellen. Patrick: Patrick, dat hadden we al begrepen. Patrick: En ik ben binnen de BREiNN groep verantwoordelijk voor twee dingen eigenlijk: de AI-implementatie. Patrick: Dat zijn we aan het uitvoeren en daarnaast ondertussen grote liefde. Patrick: Het Humanoid Robotics project waar we zo meteen over gaan spreken, daar hebben ze nu al zo'n twee en een half jaar mee bezig om te snappen wat dit betekent voor een Nederlands bedrijf eigenlijk. Joop: Laten we het toch wel meteen induiken, daar houden we van. Joop: Misschien weet niet iedereen wat een humanoid robot inhoudt. Patrick: Dan gaan we hem uitleggen zoals ik het de MKB-klanten waar wij mee spreken ook uitleg. Patrick: Een humanoid robot is dus een robot zoals iedereen die kent, maar dan met voeten. Patrick: Dus die zijn eigenlijk alleen maar nuttig en belangrijk, waar menselijke voeten nog nodig zijn. Patrick: Inmiddels zijn er, dat zie je ook, want die markt gaat heel hard. Patrick: Er zijn ook heel veel varianten op wielen en die net even iets anders kunnen in de menselijke vorm aan zich. Joop: Ja, want robots hadden we natuurlijk al een hele tijd. Joop: Er zijn fabrieken genoeg waar robots zijn. Joop: Dus die voeten, waar zijn die voeten dan voor nodig? Patrick: Je kan je natuurlijk voorstellen, als je bijvoorbeeld een logistiekproces opnieuw bedenkt, dan is dat logisch dan bedenk je dat op een manier waar je met cobots, dus robots die vaststaan die je van tevoren kan programmeren, die hetzelfde handeling heel goed heel veel keer kunnen een betere resultaten haalt dan bijvoorbeeld met zo'n humanoid. Niels: Hoe noem je die? Niels: Cobot? Patrick: Een cobot, zo noemen wij dat. Joop: Wij in de sector ook. Patrick: Ik kan iets vertellen over humanoids en cobots zijn andere mensen veel beter. Patrick: Maar als er een situatie is en zien natuurlijk best veel waar je nog wel menselijke voeten nodig hebt, dus waar gewoon mensen blijven rondlopen in het proces, dan wordt een humanoid interessanter. Patrick: En vergis je niet, dat is echt niet uit de doos en dan doet hij wat op dit moment nog heel erg experimenteel. Patrick: Maar het heeft natuurlijk een hele grote belofte. Patrick: Die intrinsiek in zich heeft en voor BREiNN. Patrick: Zo'n tweeënhalf jaar geleden, daar heb ik een investeringsaanvraag. Patrick: Wat gebeurt daar dan als ik daar even op mag. Patrick: Dan raak je in gesprek met jullie hier geweest van de start. Patrick: Rob zegt dan nou, die humanoids, dat wordt wel wat. Patrick: Dan zegt Rob nee, BREiNN, de Chief Vision Officer bij BREiNN. Patrick: Die zegt, Patrick gaat het uitzoeken, dat is ongeveer hoe wij bij BREiNN innovatie dingen doen. Patrick: Ik ga dat uitzoeken na twee weken zei ik tegen hem: nee, dit gaat niet meer weg. Patrick: Destijds was er in feite één fabrikant die dan iets kon leveren. Patrick: Ik denk dat het er één moet zijn. Patrick: Wat ga je ermee doen dan? Patrick: Ik weet het niet eigenlijk. Patrick: Dus dat was ook de investeringsaanvraag. Joop: Lekker duidelijk. Patrick: Hij kost ongeveer 95.000 euro destijds. Patrick: Ik moet ook iets met programmeren gaan doen, maar dat gaan we zien. Patrick: En ik weet niet wat we ermee gaan doen. Patrick: De laatste zin van de investeringsaanvraag. Patrick: En daartussen stopt nog en we moeten hem dit jaar afschrijven. Patrick: Ik denk dat het kapot gaat, slechtste investeringsaanvragen ooit kunnen. Patrick: We hebben een verantwoording. Patrick: Want in datzelfde stuk wat Rob mij toestuurt stond, als we hier nu niets over gaan praten, krijgen we sociale onrust. Patrick: Wat komt op ons af, een verkenning van de komende 10, 15 jaar van allerlei knappe koppen die erover nagedacht hebben. Joop: Waarom zou er sociale onrust ontstaan? Patrick: En dat is iets wat wij later heel erg leerden toen we met dat ding rondgingen lopen overal en nergens. Patrick: Is dat dit doet iets met je als mens. De Engelse term is uncanny valley. Patrick: Dus ja, je herkent een menselijke vorm. Patrick: Alles in jou zegt dat het geen menselijke vorm is. Patrick: Daar kan weerstand ontstaan. Patrick: Ons eerste grote experiment was eigenlijk ook een beetje sociaal experiment. Patrick: Wat doet het met onze mensen? Patrick: En dan zie je dus als we tien collega's hadden staan, dat daar vier zeiden van wat interessant, dan mag ik hem op de foto en heel erg hypen. Patrick: Er waren een aantal positief kritisch, dat gaat nog voorlopig nog niets doen. Patrick: Hij staat alleen maar te stampen en een heel klein percentage is oprecht. Patrick: Angstig. Niels: Angstig voor het apparaat of voor het werk. Patrick: Natuurlijk is het nog een categorie, net zoals dat we met AI zien, die zeggen. Patrick: Wat gaat dit betekenen voor mijn werk. Patrick: Maar dit was echt bijna een oer-angst. Patrick: We doen ook vaak een experimentje, dan zet ik mensen op een rij en dan zeg je laat ik ons afnemen en zeg ik wat doet je buik. Patrick: Het is heel gek. Patrick: Dit is heel erg een mensenproject dit. Patrick: Die gaan dat dan voeren en sommige mensen worden oprecht bang. Patrick: Maar dat is natuurlijk ook BREiNN is ongeveer 1650 mensen groot. Patrick: Dus wij hebben ook mensen in onze omgeving die dat dus hebben. Patrick: Dus wij vanuit BREiNN, dat noemen we ons rentmeesterschap, verantwoording voor onze mensen, voor om de wereld om ons heen. Patrick: Dus als wij weten dat dit eraan komt, hebben we ook een verantwoording om dit aan onze mensen te laten zien, zodat we met z'n allen kunnen besluiten. Patrick: Hoe gaan we hiermee om? Joop: We gaan zo direct in gaan van het angstdeel af, maar ik ben nog wel even benieuwd. Joop: Ik kan me het voorstellen, want via de socials zie je natuurlijk allemaal filmpjes. Joop: We hebben net weer gehad, weet je wel, een robot die sneller liep dan Usain Bolt, zich op een muren kapot loopt. Joop: We krijgen natuurlijk allemaal dat soort filmpjes te zien ten opzichte. Joop: En jij zegt net, ja, het is eigenlijk nog allemaal heel experimenteel uit de doos kan dat ding niks. Joop: Daar zit nogal een gat tussen. Patrick: Dus wat wij proberen te bouwen met Riepot, ons robotmerk, zoals we het bedacht hebben, het project, is precies dat. Patrick: Dus dat we die realiteit erin brengen. Patrick: Het is nu onze grootste taak. Patrick: De hype zegt koop zo'n ding stoppen wat software in en hij gaat bij jou koffie rondbrengen. Joop: Want ik heb hem ook alleen nog maar gezien als gimmick. Joop: We hebben geloof ik, we hebben het over, misschien tien jaar geleden of zo, waar had je robotkelner. Joop: En die werd ook overal, weet je, die kwam het podium op en die zeiden. Joop: En dan mochten geklapt worden of zo en dan ging dat denk ik weer af. Joop: En dat heb ik ook gezien, weet je, met die lopende hond. Joop: Ook alleen maar als gimmick. Joop: Waar gaan we van gimmick naar daadwerkelijk toegevoegde waarden. Patrick: En dat is nog steeds zo. Patrick: Op alle socials backflippende robot, pingpong en robot. Niels: Kickboxende robot. Patrick: Inmiddels heb ik van de week ook een filmpje gezien waar iemand goed gepoetst hebt door. Patrick: Maar dat zijn gepoetste demo's. Patrick: Dus dat betekent dat er heel veel tijd en werk is gestopt in zorgen dat het precies zo werkt, zoals het daar bedoeld is: gladde vloeren, mooie verlichting, Chinees Nieuwjaars, ook zoiets. Patrick: Dan doen ze allerlei flips en met ik het, maar als je goed kijkt, zie je dat ze allemaal hetzelfde doen, op precies dezelfde afstand. Patrick: Dus dat is een voorgeprogrammeerde demo. Patrick: En de realiteit is dat binnen ons bedrijf is niks een voorgeprinte geprogrammeerde demo. Patrick: Wij zijn altijd bij klanten thuis, hebben monteurs die dit is een beetje mijn voorbeeld, als ik een zaal dat ik wil maken hoe klein de opdracht eigenlijk is. Patrick: We hebben ongeveer 700 monteurs, en die tillen allemaal een aantal keer per dag rechts op koffer uit de auto. Patrick: Die gereedschapskoffer is tussen de 12 en de 15 kilo. Patrick: Dus als je dat veertig jaar doet, 12 en 30. Patrick: Je kan je iets bij voorstellen, dan gaat dat iets met je lijf doen. Patrick: En alleen dat al, dan heb ik het nog niet eens over het andere werk, wat eigenlijk nog veel zwaarder is als die kleine handeling. Patrick: Dus daar zit een belofte. Patrick: Maar probeer nu nog maar eens. Patrick: Ik heb zes engineers zitten in Zolder en die jongens, die zijn dag en nacht hiermee bezig, letterlijk, want ze zijn ook heel erg gemotiveerd om dit te doen. Patrick: En die waren twee weken heel erg geleden heel erg blij dat ze een rood blokje konden laten oppakken in plaats van het blauwe blokken. Patrick: Maar de hype die nu door de industrie wordt gebracht, en dit zijn vooral ook door investering gedreven, want als je tegenwoordig zegt als je een robotica start-up hebt, dan klasseren de miljoenen om jorden. Patrick: Dan maakt ook zelfs op Europees vlak zie je dat nu gebeuren. Patrick: Ja, die leven natuurlijk die maken op die manier dat onderzoeksbudget. Patrick: Dus die hebben dat nodig. Patrick: En wij zijn aan het zoeken naar wat betekent het voor onze monteur? Patrick: Wat betekenen het voor onze toeleverancier? Patrick: Dat gat dichte is bij elk startend gesprek, even aangeven dat al die servicers leuk zijn, maar niet de realiteit. Patrick: En dan laten ze zien hoe moeilijk het eigenlijk is. Niels: En wat zijn dan de eerste stappen als je die vraag zou willen beantwoorden, wat betekent dat voor de monteur? Niels: Waar denk je dan nu aan? Patrick: De eerste applicatie die echt goed kan, is niet eens voor de monteur. Patrick: En ik roep altijd ook binnen BREiNN, over een paar jaar heeft iedere monteur erin op de bus, maar dat is omdat dat beeld beeld moeten komen. Patrick: De eerste laag die we kunnen aanpakken, is in onze eigen interne logistiek. Patrick: Dus wat je nu al uit China van de plan kan kopen, geef je 150.000 euro uit, dan heb je hardware nog niks anders. Patrick: En daar zit dan een stukje software in en dan kan je het doosjes heen en weer rijden. Patrick: Die heeft al geen voeten meer, die heeft al wielen, dus daar zie je dat dat al is doorontwikkeld. Patrick: Dat weet dat ding nog niet waar je de doosjes bij jou aan het magazijn staan. Patrick: En hoe je allerlei andere CRM-systemen op aansluiten, daar zit natuurlijk de winst. Patrick: Dat soort dingen uitzoeken, vind de kleinst mogelijke taken die op deze manier oplossen en hem dan heel goed maken, dat is wat nu moet gebeuren. Patrick: Dus alle bedrijven die zeggen, nu is het voor ons een beetje te veel nog, het is ook kapitaalintensief. Patrick: Zeg ik oké, ga maar dan doe de kleinste stap die je kan doen en ga opnemen wat je mensen doen. Patrick: Dat zie je ook heel veel in het, je ziet nu in het Oosten ook in India bijvoorbeeld, je zie je allerlei wat we ook vinden van hoe daar spijkerrecorders gemaakt, maar die mensen hebben tegenwoordig een camera op de voorhoofd. Patrick: Die zijn precies dit aan doen. Patrick: Dus zijn die data. Patrick: AI zien we het ook, nooit genoeg data en hier ook nog een stap extra, want hier moet je visuele data hebben natuurlijk. Patrick: En dan is de inschatting dat in de komende paar jaar de software die erachter ligt, zo goed wordt, dat je het dus kan op smartphone video. Patrick: Dus je gaat dan een robot iets leren op basis van een video die heb opgenomen en niet zo'n hele grote stap daarna is, ik doe iets voor en dan kan die het dan ontsluit je eigenlijk alle taken, zeg maar. Joop: Maar dat is nu nog niet zo. Joop: En wat zijn dan de vragen die jij van de ondernemers krijgt, waarvan zij hopen dat een robot op korte termijn zou kunnen. Patrick: Dat is heel divers. Patrick: Sommige mensen komen binnen met de droom. Patrick: Sommige mensen komen binnen met Instagram. Patrick: Dat is altijd dezelfde gesprek. Patrick: De realiteit laten zien. Patrick: Maar de vragen zijn gaan van kunnen wij grote logistiek doen in het zuiden van het land bij een gesprek gezeten, daar ging het over hele grote visumsmallen, die moesten in en uit een persmachine worden gedaan. Patrick: De fysieke beperking van robots nu. Patrick: De robot die het zwaarst kan tillen, die nu commercieel verkrijgbaar is, tilt volgens mij rond de 15 kilo. Patrick: Waarschijnlijk een engineer, een engineer van mij die nu luisteren en zegt, nee, best 20. Joop: Orde van grote. Joop: Dat zijn 200 kilo in ieder geval. Patrick: Dus we zijn nog niet bij wat een mens mag en kan. Patrick: Maar dat komt wel. Patrick: Boston Dynamics, wat inmiddels van de Hyundai is, die zeggen we kunnen 50 kilo tillen. Patrick: Dan kom je heel goed. Patrick: Dan ben je al voorbij aan wat een mens kan, maar dan kom je nog in de buurt van wat een ploeg mensen kan, daar zit natuurlijk de multiplier. Patrick: Als ik met een humanoid dadelijk kan, dat een ploeg mensen kan, en ik kan het twaalf uur per dag dat van alles. Joop: En zullen er nu heel veel mensen denken van ja, hoe zit het dan met de werkgelegenheid? Joop: De mensen in India met de camera op hun hoofd zitten hun eigen werk te vervangen, gewoon letterlijk. Joop: En hier zeg je eigenlijk ook van dit kan een ploeg, hoe kijk je daar dan tegenaan? Patrick: Het is een terechte vraag, zoals met al dit soort technieken die op dat vlak disruptief zijn, dat is een hele normale vraag dat mensen dat zich afvragen. Patrick: Wat alleen de context is waarin we dit doen, is dat we al even weten dat over 10 tot 15 jaar vanaf nu de installatietechniek niet meer te doen is met mensen die we hebben. Patrick: Waar gaan gewoon allemaal mensen die mogen met pensioen stromen uit, er komen minder vaktechnisch personeel, stroomt al jaren minder vaktechnisch personeel in. Patrick: Dus de schatting is dat ergens rond, laten we zeggen 2040. Patrick: Zo'n grote, nu is het al iets van 140.000 vacatures in de technieken. Patrick: Je zit echt heel veel, maar dan komen we op een punt dat we het ook echt niet meer kunnen doen. Patrick: Dus ja, ze gaan werk vervangen, maar naar alle waarschijnlijkheden in een wereld waar we die vervanging heel hard nodig hebben, dat is natuurlijk een heel andere manier om daar naar te kijken. Niels: Welke banen komen ervoor? Niels: Want dat zien we ook bij andere innovaties, dat het werk verschuift. Niels: Waar zou het werk verschuiven als een humanoid robot bepaalde activiteiten overnemen? Joop: Natuurlijk gaan ze kapot. Joop: Dat is fijn, hè? Patrick: Die van ons ging na drie maanden, twee maanden met heel raar zien ze natuurlijk niet op podcast, die zit niet meer handen te bewegen, maar een hele rare pols rondlopen. Patrick: Dus dat is een markt die gaat ontstaan. Patrick: Wat wij nu proberen op poten te zetten, dat is een markt die gaan staan. Patrick: Dus een implementatiemarkt gaat ontstaan. Patrick: Als je kijkt naar pure uitvoering, dan ga je dadelijk als monteur misschien minder zelf monteren. Patrick: Maar leiding geven aan een ploeg van dit soort humanoid, net zoals dat je in de AI met al die agenten agentisch geweld nu datzelfde beetje ziet. Patrick: Dus er komt een hele. Patrick: Alle technologieën hebben altijd gezorgd voor meer werk. Patrick: Wat wel, en dan kom je nog niet goed. Patrick: Tenminste, ik kan het nog niet goed inschatten, is dit wel de eerste keer dat we een technologie in de handen hebben die losgekoppeld is van menselijke productiviteit. Patrick: Dus dit zou je in theorie helemaal zelf zijn ding kunnen laten doen. Patrick: Net zoals met AI uiteindelijk ook denk ik. Patrick: Dus dan krijg je monteurs die hebben 250% productiviteit. Patrick: Dat is niet omdat ze twee en half keer zo hard lopen, maar die hebben gewoon twee humanoids, en weet ik het allemaal. Patrick: Daar zit wel iets. Patrick: Maar ook dat weer, in het licht van hoe de werkende bevolking zich dadelijk ontwikkeld, is dat eigenlijk een positief effect. Niels: En dan nog, misschien wel een beetje een persoonlijke vraag, maar hoe hou je grip op security en data? Niels: En de robots komen voor namelijk uit China. Niels: Hoe hou je dat onder controle? Niels: Want eigenlijk loopt al die camera's lopen over straat of zijn ons aan het helpen. Patrick: Dit is waar wij vol in aan het duiken zijn. Patrick: Zo'n jaar terug of zo. Patrick: En wij hebben op dit moment alleen maar Unitree hardware. Patrick: Want het was beschikbaar, was ook nog voor een prijs die ik in investeringsaanvraag kwijt kon. Joop: Zol een wonde dat het goedgekeurd was, toch met deze pitje. Patrick: Ik heb het geluk dat ze me kennen. Patrick: En ook vooruit durven denken dat is een van de mooiste dingen over een schuil uit te kijken. Patrick: Wij zijn nu letterlijk, ze zaten eerst op, je ziet heel veel implementatiepartijen die zitten op, we gebruiken een Nvidia sterk en we gebruiken de software die in de in de Humanoid zit. Patrick: Maar zo'n jaar terug werden die Unitree robots gehackt. Patrick: Vanuit security perspectief is dit ongelooflijk interessant. Patrick: De grotere gatenkaas kan je niet maken, maar ik ga het even heel snel doen. Patrick: Unitree had in zijn expansiedrift besloten dat ze in alle robots, ook de quadrupen, dus die dingen op die hondjes en dat soort dingen. Patrick: Dezelfde wifi en Bluetooth kaart gebruikten, wat op zich niet raar is, want die koop je in. Patrick: Daarna ging het mis. Patrick: Ze hadden al die wifi en Bluetooth kaarten exact dezelfde adressen gegeven. Patrick: Nee, jij wordt nog beter joop. Patrick: Dezelfde wachtwoorden op wifi en Bluetooth. Patrick: En alle sturende pc's, wat een Unitree robot is een soort van gesloten netwerkje met drie pc's opvoeden. Patrick: Hetzelfde route wat wordt. Patrick: Dus dat had een bepaalde groep gevonden en die hadden echt oprecht heel lang met de fabrikanten geprobeerd te mailen en daar kwam niks terug. Patrick: Die zei, nu moeten we het wereldkundig maken, want dit is dus risico. Patrick: En op dat moment liepen ze rond bij politie in Engeland, hadden wij ze rondlopen. Patrick: De gemiddelde influencer kon zo'n ding en het maakte niet uit of je het. Patrick: Dus wij hadden de duur de programmeerbare versie, zeg maar. Patrick: Je hebt ook iets van 25.000 euro instapversie, dan heb je eigenlijk best duur speelgoed. Patrick: Dit was allemaal dezelfde hardware. Patrick: Dat hadden de jongens gedaan om toch een beetje druk te zetten op een verhaal die hadden een Android-app gemaakt. Patrick: Die kon je zo wat handig was met een Android telefoon installeren en als je binnen 100 meter, want het is Bluetooth ook nog, je hoeft niet eens in te loggen, dan deed je gewoon op het knopje piep en dan ging dat ding in het beste geval viel om. Patrick: Wij zijn niet gehackt, maar dat heeft ervoor gezorgd dat wij echt best een rigoureuze architectuurkeuze hebben gemaakt. Patrick: We hebben gezegd. Patrick: Hij begon een beetje filosofisch, maar de ziel van wat wij doen, mag nooit in de humanoid zitten. Patrick: Dus dat betekent dat wij een stukje hardware hebben ontwikkeld dat we achterop hangen, een soort van rugzakje en ziet dat nu al meer gebeuren. Patrick: En daar besturen we mee. Patrick: Daar praten we mee. Patrick: Daarmee vangen we gelijk ook camera werken af. Patrick: Dus daar zijn we nu heel veel werk van de engineers, hebben we daar een eerste versie van. Patrick: En die kunnen we nu certificeren. Patrick: Maar als je kijkt naar wetgeving, mag een humanoid helemaal niet rondlopen rondom mensen. Joop: Nog de hele propositie die we hebben ze direct op. Joop: Ik wil nog als vervolgvraag op dat van Niels. Joop: Zonder een soort van vijandsbeeld neer te zetten van China, want dat wordt wij heel makkelijk gedaan. Joop: Maar toch las ik onlangs in Noorwegen hadden ze zo'n elektrische bus van Chinese makelij, in de grot gezet. Joop: Om te kijken van wat doet dat ding nou eigenlijk? Joop: Als alles uitstaat, onze apparatuur uitstaat. Joop: En die bleef dus proberen om allerlei data op te sturen naar Chinese IP-adres. Joop: Daar zit natuurlijk ook wel iets. Joop: Dus niet alleen van bij je te hacken. Joop: Maar wat betekent het zo direct als Chinese overheid overal mee kan kijken. Patrick: Vergis je niet, de reden waarom wij allemaal elektrische zo'n stofzuigertje rondrijden hebben in ons huis, is niet omdat wij omdat ze zo graag willen dat wij allemaal zo'n stofzuigen hadden, ze hebben een exact beeld van hoe de Nederlandse woning eruit ziet. Patrick: Dus dat is al zo. Patrick: Maar dit is natuurlijk iets waar we over na moeten denken. Patrick: En voor mij is het niet eens of het nu het Oosten of uit het westen gaat komen. Joop: Nee, nee, zeker niet. Patrick: Het gaat om dat we moeten kunnen beslissen over waar onze data heen gaan en die je meekijkt, als ik dadelijk, thuis helemaal, uiteindelijk gaat dat ook wel gebeuren. Patrick: Maar als er zo'n webcam op voetje is, loopt in ons producieproces. Patrick: Dus ik heb een van mijn engineers zit vol op de privacyvraag. Patrick: Hoe gaan we dat doen? Patrick: Hoe gaan we zorgen dat we wel functioneel zijn, want die Kamer zit er niet voor niks op, maar dat het niet overal heen gaat. Joop: Dat je je bedrijfsgeheimen in te zien zijn door de robot. Patrick: En ik ben ook bij defensie geweest. Patrick: En die willen natuurlijk ook heel graag dit soort dingen, want die zien ook wel de meerwaarde. Patrick: Dan zeggen we, ja, nee, nog niet. Patrick: Zolang ik nog niet gekraakt heb, dat ik zeker weet dat het hier blijft, wil ik dat niet. Patrick: Dus dat is heel raar, waar zijn een klanten aan het afhouden. Patrick: Eerst zeker weten. Patrick: Maar daar zit een levensgroot vraagstuk voor ons als Europeanen trouwens. Patrick: Want wij hebben zelf geen nooit slechts robotica-industrie op dit vlak. Patrick: Dat komt wel, dus je hebt Nura in Duitsland, die zijn best die best groot investeringen. Patrick: Je hebt nog wat Franse partijen. Patrick: Dat is nergens in de buurt van het geweld dat de Chinezen op de plank hebben liggen en waar die Amerikanen dadelijk mee gaan komen, want die zijn en massa, die Amerikanen van onze klanten had opnemen. Patrick: Dus die transactionele data, die handjes. Patrick: Maar daar is nu als we speak nog geen oplossing voor. Patrick: En het risico is dat, en dan moet ik denken aan zo'n vrouw als ik ben, die had ooit bedacht dat hij zelf de data van zijn stofzuiger wilden hebben, die had daar zo'n restbergje op gezet, en had hij viel die vinger alles af en dat ding stopte met werken, dat had dus mee te maken ging die uitzoeken, dat had ermee te maken dat die stofzak alleen werkt als die al zijn transactionele data naar China stuur. Joop: Voorals nog Bob staat nu achter in mijn kofferbak, want die gisteren een praatje gehad, maar voor ons lijkt het erop dat Bob gewoon nog functioneert als wij dit op deze manier doen, je loopt overal voor ondersteunende buddy. Patrick: Bob gaat al mee als ik een praatje heb, om te laten zien hoe een Bob is een hond. Joop: Misschien komt op de hond. Patrick: Een levensgroot probleem waar ik in de markt nog niet echt antwoord op zie. Patrick: Maar dat is ook wel omdat niemand nog het de vraag had verwacht, nu nog. Joop: En je zei net van volgens de wet zou de robot nu nog niet tussen mensen mogen lopen. Patrick: Hoe zit dat wetgeving is omdat die een versnelling in zit, ook versneld aan het inlopen, dus vanaf januari is hij zal even zozeer van kracht, maar aangekondigd heb je de nieuwe machine richtlijn op Europees vlak. Patrick: En die gebied eigenlijk letterlijk dat je dit doet rondom mensen. Patrick: Dus humanoids zijn niet slecht, of robots op deze manier zijn niet slecht, maar nog even niet rondom mensen. Patrick: Als je kijkt naar zorg, een van de dingen waar wij ook heel erg naar kijken, zou je kunnen zeggen, is een beetje vreemd als installateur, maar wij voelen die verantwoording om daar ook in ieder geval mee te kijken, want daar heb je binnen vijf jaar al een ergste tekort aan mensen. Patrick: Dan is daar nog niet eens regelgeving voor. Patrick: Het probleem met de Bremonindustrie is dat ik kan daar geen hekken overheen zetten. Patrick: Want wij wij hebben de grootste plant van Nederland, heel net. Patrick: 700 man belt die acht tot tien keer aan per dag. Patrick: Daar moet je gaan doen, daar moeten we een beetje lef hebben. Patrick: Dus we gaan die klanten goed uitleggen wat we er niet zou kunnen en mogen, maar we gaan ook al echt die experten, we moeten die experiment eraan doen, want anders het geweld waarmee dit op ons afkomt uit het oosten. Patrick: Gaat het ons dwingen om dingen te doen die we misschien niet willen. Patrick: En ik zie ook partijen om even terug naar die hek toe. Patrick: Dus ik heb op het moment alle accu's uit het pand gehaald, die heb ik mee naar huis genomen, tegen alle engineers gezegd, dat mag helemaal niks meer aan. Patrick: Het enige wat aan mag, is de deur dicht en dan zijn we aan het bellen met Unitrie. Patrick: We hebben geholpen met oplossingen, maar op datzelfde moment, en dat is de risico, daar voelen wij ook heel erg verantwoording, zag je dus ook, ik heb letterlijk een filmpje gezien van iemand die met zo'n ding door een crash in aan denderen was. Patrick: En die kinderen allemaal. Joop: Op het moment dat ik wist dat er een Android heb was, die om zich heen kan slaan. Patrick: Dus toen dachten we, oké, wij hebben een extra taak, wij moeten ook zorgen dat de wereld begrijpt wat er eigenlijk gebeurt. Patrick: Bob is schattig, 35 kilo als die op je teen staat doet het pijn. Patrick: Die humanoids die echt gaan werken voor ons, die zijn net zo groot als wij zijn, die wegen 85 kilo. Patrick: 1 meter 70, 2 meter. Patrick: En de volgende slag is dat we die menselijke vormfactor meer los gaan laten. Joop: Zoals dat misgaat, wat gebeurt het dan? Patrick: En dat is niet een beetje beangstigend waal, dat is het helemaal niet, maar we moeten het snappen. Patrick: En wij zijn heel erg bezig met snappen hoe je dat oplost voor ons, zodat het in Nederland blijft, zodat het onze bewegingen blijven die we leren, dat die data ook hier blijft. Joop: Hoe vind je dat er gekeken wordt vanuit misschien wel de politiek naar vergrijzing is een groot probleem. Joop: Ik heb soms het idee, zeg maar, dat de AI al niet zo serieus genomen worden als dat het nodig zou zijn, is er een manier. Joop: Merk je dat er iets van beweging is dat er gekeken wordt hier. Patrick: Ik denk waar ik blij mee ben, is dat er dan op Prinsjesdag onze koning toch zeggen dat we hier meer aan moeten doen. Patrick: Dus dat is op zich wel een mooi signaal. Patrick: Ik denk dat we als Nederland niet zo heel goed zijn, wel goed in start-up. Patrick: Dus daar is heel veel geld van, maar niet zo goed in scale-up. Patrick: En dit zit nou juist in scale-up. Patrick: Dit zit in samenwerken, samen nadenken over waar slaan we onze data op. Patrick: Maar lokaal in de provincies gebeurt natuurlijk wel heel veel. Patrick: September is altijd de tijd dat ik heel veel praatjes doe, en augustus is altijd de tijd dat ik heel veel aan het schrijven bent voor allerlei subsidies. Patrick: Zijn we op vakanties, te kunnen wat lekker doen. Patrick: Er is genoeg geld, ook subsidiegeld, en zijn genoeg initiatieven. Patrick: Dus we zijn nu, wij doen nu mee in een subsidie voor Europees vlak voor ziekenhuizen. Patrick: Een learning community-achtige oplossing voor voor AI en robotica, dus het komt wel. Patrick: Wat ik niet snap, is dat we weten al heel lang dat die beroepsbevolking te klein gaat worden, onderzoekers echt al bijna twintig jaar oud volgens mij. Patrick: Zie je met dit soort dingen dat de urgentie niet, ik weet niet of het niet lijkt te komen, want wij zijn op een gegeven moment gestopt met demo's. Patrick: Je moet maar zoeken op wethouder en unitree robot, en krijg je geloof ik veel foto's, dat doen wij niet meer aan mee. Patrick: Dus die showfactor is er wel, maar wat dan daarna? Joop: En daar gaat het natuurlijk op. Patrick: En daar zie je dat klassiek gezien binnen Nederland is dat dan altijd het antwoord. Patrick: Ja, dat moet de markt oppakken, dat hoor je dan wel vaker. Patrick: Dus dat doen we dan ook wel, maar dit is niet meer Brayman die een experiment heeft, dat zou heel snel, dit is groter als dat wij zijn. Niels: Ik was nog wel nieuwsgierig, want Humanoid Robot, dat is de robot en met de software erbij. Niels: Maar je hebt natuurlijk ook nog remote aansturing en je hebt autonoom. Niels: Hoe zie je die beweging? Niels: Want het wel een belangrijke is, die we daar zien. Patrick: Nieuws, de robot is niet het product. Patrick: Bij de robot begint het probleem. Patrick: Dus dan heb je een hoop hardware, zeg maar, die anderhalve ton, ik zeg altijd de meest deprimerende opmerking uit mijn pitch dan, ik zeg de robot is het goedkoopste wat je doet in deze oplossing. Patrick: Want het ecosysteem, terecht wat je zegt het ecosysteem, dat is waar het gebeurt. Patrick: Ik moet weten hoe die hoe die plant eruit, hoe die fabriek eruit ziet, hoe dat magazijn eruit ziet, dat is dus een scan die je moet maken. Patrick: Bewegingsleer. Patrick: Ik ben in gesprek met dat ik nooit bedacht heb, fysiotherapeuten over hoe je zo'n robot, niet dat hij een slijmbeurs ontsteking krijgt, maar die beweging. Patrick: Die is intrinsiek moeilijk voor humanoids. Patrick: Je hebt gelijk als je zegt, het systeem is veel meer product als alleen maar de humanoid. Patrick: En wat wij dan nog vinden, is dat wij robot onafhankelijk ontwikkelen. Patrick: Dus ik heb tegen mijn engineers gezegd, als dadelijk in een productieomgeving een van de humanoids besluit kapot te gaan om een of andere reden, dan moeten wij binnen een beetje gemeen. Patrick: 6 en een halve seconde nieuwe humanoid operationeel hebben. Patrick: waarom dan, Pat? Patrick: Ik zeg omdat mensen het ongeveer zo lang over doet. Patrick: En alles wat langzamer is, dus zijn nut, want het is gewoon een dure investering, dus het hele ecosysteem. Niels: Maar zie je dan niet eerst een beweging gaan dat we remote robots aansturen en dan pas autonoom gaan doen. Patrick: Dus we mikken allemaal op autonomie, maar autonomie is gebaseerd op heel vaak remote dingen doen. Joop: En remote bedoel jij gewoon in de afstand bedienen. Niels: Iemand die hem zitten besturen, inderdaad in het begin nog of vanuit security of vanuit het leermoment inderdaad controle erover. Patrick: Deels is het omdat je die data wil verzamelen. Patrick: Want je hebt best goede en goed doorgerekende data nodig om een humanoid goed aan te kunnen sturen. Patrick: Deels is het ook om te snappen wat er gebeurt in zo'n omgeving. Patrick: Maar autonomie komt redelijk snel daarna. Patrick: Autonomie is nu nog een probleem omdat de hardware nog niet snel genoeg is voor de modellen die we erop willen draaien. Patrick: En de modellen nog te groot zijn voor de hardware waar het op zijn zijn, maar als dat bij elkaar komt en dat gaat snel, denk ik. Patrick: Dan krijg je autonomie en dan krijg je ook Nvidia deed volgens mij vroeger één keer in de twee jaar zo'n keynote tegenwoordig gezegd, Jensen Huang om het kwartaal gaat hij weer met allerlei dingen reden. Patrick: Die man is aan het inzetten op een wereldmodel waar robots dus zelf leren. Patrick: En dan kan je uit dat wereldmodel putten en dan hoef je dus niet meer die robot te leren. Patrick: Strik deze veter of zo. Patrick: Dat doe je dan misschien één keer en dan gaat het wereldmodel in dat kan nu ook al, maar dat is nu nog wat mechanistisch. Joop: Dat kan je heel even uitleggen voor die luisteraar wat een wereldmodel is. Joop: Niet iedereen weet wat een wereldmodel is. Patrick: Dat is een hele goede vraag. Patrick: Wat er steeds meer gebeurt, is dat onze wereld digitaal wordt nagemaakt. Patrick: En die ontwikkeling is niet nieuw in de robotica. Patrick: Dus toen wij anderhalf jaar terug met dat ding besloten die berg in Frankrijk op te lopen, hebben we letterlijk heuveljes van 15 graden omhoog gemaakt. Patrick: En dan kan je in dat model zie je ook die robots lopen, die gaan dan en zo leren. Patrick: Dus als die het één keer goed doet, dan spant of dan vermenigvuldigt hij zich en in dat wereldmodel leert hij. Patrick: En uiteindelijk als die het een aantal keer goed heeft gedaan, dan heb jij een getraind robot. Patrick: Die wereldmodellen worden steeds intrinsieker. Patrick: Dus wat wij steeds minder hoeven doen, is die training te volgen. Patrick: Die gaat die robot gaan zelf leren, dadelijk in dat wereldmodel en dan kan je daaruit putten. Patrick: Dus trap lopen is iets wat ze zelf gaan oplossen. Niels: Fysica en andere zaken in het wereldmodel. Joop: Ik zag altijd vroeger speelde ik een beetje Sims of wie dat nog kent, dat is een beetje waar u gaat, alleen dan voor functionele dingen, niet mijn Sims opsluiten in de kuil. Joop: Zijn er ook Nederlandse universiteiten dan hier ook mee bezig. Patrick: Universiteit in Nederland is hier heel goed mee bezig. Patrick: In alle eerlijkheid wel meer aan de onderzoekskant. Patrick: Maar je merkt, en dat zag ik gisteren ook bij de UT waar ik was, dat ze nu ook wel naar het bedrijf toe gaan. Patrick: Dus zowel de U-twente of straks, die waarde is er ook, die hebben een programma waar ze ondernemers helpen zoals wij ook ondernemers gaan helpen in Zwolle. Patrick: Dus je ziet dat wel steeds meer gebeuren. Patrick: En te weinig naar daadwerkelijk probleem, maar je ziet daar wel echt een kentering in. Patrick: Dus die snappen nu ook wel dat onderzoek wat klaar is en dat we dingen moeten gaan doen. Patrick: Maar die zijn natuurlijk wat meer de aard van hoe die aan hun geld komen, die zijn wat meer subsidie gedreven. Patrick: Het mooie aan wat ik mag doen bij BREiNN, is dat we redelijk onafhankelijk van al dat soort dingen mogen ontwikkelen. Patrick: Dus dan kan je wat meer op die oplossing gaan zitten. Patrick: Dan kan je wat meer naar die ondernemer toe. Niels: Ik ben nieuwsgierig naar als je een beetje vooruit kijkt. Niels: Het zijn nu Humanoid robots, omdat het dan dicht bij de mensen komt, daar zal we flexibiliteit hebben. Niels: Wat voor vormen gaan hier nakomen? Niels: Want een human is misschien niet hetgene wat we nodig hebben voor bepaalde werkzaamheden. Niels: Dus dat zal meer een cobot combinatie zijn met Humanoid robot. Niels: Wat gaan we daarin heen? Patrick: Ik denk dat we twee dingen gaan zien. Patrick: Dus aan de ene kant krijg je humanoids die steeds meer human worden, die gaan we dadelijk over tien, vijf jaar bij je favoriete elektronica retailer uit het schap halen. Patrick: Dan kan die de vaten vullen en dan gaat hij stofzuigen voor je en dan gaat die pakketjes aannemen. Patrick: Dus de eerste bedrijven, nee is volgens mij Zweedse bedrijven, die zie je al dat soort dingen as a service aanbieden, dat is een remote control kunstje nu nog. Patrick: En daarnaast kan je een fork zien waar steeds meer jonge, maar functionele robots krijgen. Patrick: Dus waarom zou ik in een magazijn een humanoid hebben als de vloer strak is, het licht goed is. Patrick: En ik moet altijd vanaf met een reach truck-achtige oplossing moet ik iets van de boven te pallet pakken. Patrick: Dan krijg je dus een robot met hale armen of zo. Patrick: Of wie stabiel is. Niels: Of gewoon een heftruck die autonoom is en dat soort zaken. Patrick: Ja, precies. Patrick: Dus daar ga je een splitsing in zien. Patrick: Waar zakelijk gezien denk ik het eerste komt, want daar zit natuurlijk gewoon het geld in. Patrick: Maar die humanoid voor thuis, die gaat daar gewoon komen. Patrick: Het klinkt nu nog heel vreemd, net zoals dat we tien jaar geleden die robotstofzuiger vreemd vonden. Patrick: Dat gaat gewoon gebeuren. Niels: Wat zou de robot bij jou thuis als eerst moeten gaan doen? Patrick: Mijn dochter is twaalf, dus ik vind het niet leuk dat ik het nu gaan zeggen, maar we zijn al twaalf jaar aan het trainen de vaat te vullen. Niels: Dat lukt nog niet. Patrick: Dus ik heb voorgenomen om een robot het eerder te leren. Joop: We hebben dit best wel vaker gevraagd en het is ongeveer het meest gegeven. Joop: Vullen van de vaat. Joop: Die vaat natuurlijk al om een vervelende taak uit handen te nemen. Joop: Wel bijzonder toch? Joop: Dat dat zo verschoven is. Joop: Moeilijk als de maan land. Patrick: We gaan kijken of het komen. Patrick: Dus echt die menstaak en wat ik daarin boeiend vind, maar vanuit een mensoptiek. Patrick: Is dat in een wereld waar wij steeds meer lichaamstaken weg gaan nemen bij mensen. Patrick: Dus met AI, maar ook met robots. Patrick: Wat betekent dat dan voor onze gesteldheid? Patrick: Ik hoor heel gelukkig soms van dingen doen. Patrick: Dat weten we nog niet, dat gaan we allemaal zien. Joop: Dus misschien is de vaat het dadelijk wel geluksmomentje. Joop: Ja, en verrast. Joop: Wat wil jij Niels thuis? Joop: Dan niet die vaat wassen. Niels: Ja, dan gaan mijn dochter ook niet leuk voor. Niels: Dus ik ben allebei dochters zijn als deze live gaat, is kamer opruimen. Joop: Kamer opruimen. Niels: Daar zou zij ook heel blij mee worden dat iemand dat voor dat doet, inderdaad. Niels: Ik kan niet tegen, ik ben creatief, dus ik vind rommel niet erg, maar ongeorganiseerde rommel vind ik wel erg. Niels: Voor mij is het ongeorganiseerd waar we het daarop houden dan. Joop: Dat doet ook wat met mijn gestel. Joop: Het is een oneindige taak, zeg maar, die nooit ophoudt, waar ik echt een bloedhekel aan heb. Patrick: En voor mij is dat het groot experiment. Patrick: Dus al die taken, we hebben allemaal taakjes waar we denken van moet dat nou, weet je wel. Patrick: En als we die wegnemen, wat dan? Patrick: Dus ik heb ooit een keer niet heel lang geleden een podcast geluisterd en die man die zei die had een voorspelling, die zei, over tien jaar, 15 jaar, gaan wij naar een restaurant met menselijke obers. Patrick: En dat doen we zodat ze onze orde kunnen verbeteren. Joop: Zodat ze chagrijnig kunnen zijn, dat je weer gewoon een mens ervaring heeft, dat het niet allemaal gepoetst is, dat het niet allemaal en ergens, toen dachten, ja, misschien is dat wel gewoon waar. Patrick: Misschien is dat wel. Joop: Nou, ik denk dat het heel erg waar is, toch? Joop: Dat als je eens een keer gewoon een leuke, gezellige conversatie hebt, toevallig met degene die je bedient, dat kan je avond nog verder optillen, toch? Joop: Als je gezellige avond hebt en je hebt dat er leuke gesprekken erbij. Joop: Je wordt in de watten gelegd. Joop: Dat is nog wat anders dan dat zo'n robot dat komt brengen. Patrick: Precies om eten te schuiven, hoef ik niet weg. Joop: Nee, toch? Joop: Dat kan ook uit de magnetron komen. Patrick: En schuiven. Patrick: Ik denk dat die ervaring, dus daarom snap ik ook niet waarom in dat soort industrie dit ook gaan het doen. Joop: Ik ben natuurlijk ook bij je favoriete sushirestaurant rijden, er ook al allemaal borden rond de tafel, worden de borden al afgehaald, zeg maar door de robot tenminste op sommige locaties. Patrick: Dus het gaat ook gebeuren, maar ik denk dat die. Patrick: Wat wij dadelijk steeds meer gaan waarderen, is uniek menselijk zijn, denk ik in de wereld waar robots en AI en al dit soort dingen gewoon voor ons gaan doen. Patrick: Dus dat vind ik het meest boeiende aan dit doen ook. Patrick: Wat is de menskant van dit soort technieken brengen. Niels: Ik sprak net hiervoor nog even met een collega, die ze van in Tokio hebben ze dus een restaurant waarin de robots rondrijden, maar wel remote worden geïnstrueerd of bestuurd door mensen die ziek zijn met een spierziekte, die het niet meer zelf kunnen doen, maar wel de gesprekken voeren met de klant en de robot als kanaal hebben om de menselijke kant ervan te kunnen doen. Niels: Ik vond het wel een heel mooi voorbeeld hoe het zou kunnen samenkomen. Niels: En ook gezien kan worden. Niels: Dus niet helemaal autonoom, maar juist door de mensen die het misschien niet meer kunnen, maar wel in de maatschappij op deze manier een bijdrage doen. Niels: Mogelijk wordt gemaakt door robots. Niels: Ik vind dat een hele mooie tussenoplossing. Patrick: Want je activeert een groep mensen die het fysiek niet kunnen, maar die kunnen wel weer meedraaien in het arbeidsproces. Patrick: Die hebben ook weer die invulling. Patrick: Dat is waar wij. Patrick: Ik weet niet of iedereen dat helemaal leuk vindt, maar dat is wel waar ik voor gaat tikken, zeg maar. Patrick: Dat je mensen kan activeren op een manier die eerder daar onmogelijk leken. Patrick: En dat zie je in lage lonenlanden zie je ook, ik weet niet meer waar dat precies is, maar een verhaal over dat ze in lage lonen landen, want daar gaat natuurlijk iets gebeuren. Patrick: Die hebben natuurlijk al die telefoons nu op hun voorhoofd zitten. Patrick: En dan gaat iets gebeuren met dat werk, dat we zo'n andere manier. Patrick: Dus ik hoorde een verhaal dat er een winkelketen was die lage lonen landen inzetten aan de kassa via een robotoplossing. Joop: Daar krijg ik even geen beeld bij, dan moet je iets verder uitleggen. Patrick: Dus dat is nog geen humanoid in, dat is niet op dat rijdt dan rond. Patrick: Dus dan zie je letterlijk, misschien is het meer een scherm op wielen, maar dan zie je dus letterlijk diegene en die zegt dan kan ik ergens mij helpen. Patrick: En hebben ze het personeel weggesaneerd, want rijdt al dingen rond, zeg maar. Patrick: Maar dan hebben ze wel iemand uit lage lonenlanden die dan wel die persoonlijke aandacht geven, een beetje gelijk aan de vergelijking die we net maakten met de rest. Joop: Oh, zo ja. Joop: Die doet de interactie, die doet de communicatie. Patrick: Dus die tussenvorm die blijft denk ik voorlopig rond bestaan. Patrick: Tot dat, weet je, en ik vind ook wel, jullie misschien dat vast ook wel. Patrick: De AI-taalmodellen of meer de AI-spraakmodellen worden ook wel heel goed. Joop: Zeker echt heel goed. Patrick: Dus daar gaat ook iets ontstaan wat je daarin kan stoppen. Patrick: Boeiende tijd om te leven. Joop: Met het risico van dat we iets meer aan de consumentenkant zitten in plaats van het werken, waar we het meestal hier over hebben, is maar ik kan me ook voorstellen. Joop: Ik ben begonnen in het boek Clara en de zon. Niels: Dat is echt maar niet genoeg. Joop: Nee, dat is een roman. Joop: Die heb ik gekregen. Joop: Ik heb hem nog niet uit. Joop: Het gaat ook over de relatie tussen mens en robot. Joop: Dus een meisje die mag uiteindelijk een robot uitzoeken, daar ontstaat een heel erg klassenverschil, dit speelt zich ook af in Japan. Joop: Heel erg klassenverschil in welke robot jij kan kopen en wat hij dan allemaal kan doen, waardoor er dus eigenlijk enorme waardoor de klassenverschillen eigenlijk nog groter worden. Joop: Hoe kijk jij daarnaar dan? Joop: En dit is vanuit een verhaal. Joop: Het is niet ongeloofwaardig. Patrick: Ik denk dat met elke privatte, dus techniek die op zijn op zijn kant staat, die goed in slecht kan gaan, dat dit in de rente erin zit. Patrick: Ik denk dat de fabrikanten nu heel erg bezig zijn met race naar zo goedkoop mogelijk, want die snappen allemaal wel dat die consumentenmarkt veel meer gaat betekenen als uiteindelijk de industriemarkt. Patrick: Die gaat dat zelf snappen, die industrie. Patrick: Die gaan zelf dingen doen. Patrick: We zien het nu, robot van 25.000 euro, kan veel minder als een robot. Patrick: En die kan weer minder als een robot van anderhalve ton. Patrick: Dus het zit in de techniek om dit om dit mogelijk te maken, wat ik aan de andere kant ook wel zie, is dat in de wereld van de AI nog nooit zo makkelijk geweest om een geniaal. Patrick: Zo'n één hoor verhaal over één persoon, één miljoen dollar verhaal hebben. Patrick: En we dachten altijd dat het een jongen in een dertienjarige jongen uit India was met heel uitschrijven, maar uiteindelijk weten we dat het Amerikaan is die werkeloos was. Patrick: Met robotica kan dat dadelijk ook, want die hardware wordt gewoon goedkoop dadelijk. Patrick: Iedereen kan dadelijk rotzooien aan robots. Patrick: Het is verbazingwekkend hoeveel van de films die ik als klein jongetje keek, een beetje een documentaire worden. Patrick: Die met Arnold Schwartzenegger niet, hoop ik. Patrick: Dus mensen gaan ook gewoon dit zelf maken, die gaan ook die intelligentie zelf doen. Patrick: Als ik zie hoe makkelijk met code, dingen bouwen die twee jaar geleden onmogelijk waren voor mij, omdat ik ben de slechtste programmeur ter wereld, zeg maar. Patrick: Dat gaat ook hierin gebeuren. Patrick: Dus die democratisering komt er ook. Patrick: En is het misschien niet die hele dure gepoetste Saint-Tropez robot, die andere mensen kunnen kopen, maar inhoudelijk denk ik dat dat ook wel daar terecht gaat komen, het stop je niet meer. Joop: Zijn er vragen die wij niet gesteld hebben waarvan je gehoopt had we die wel gesteld hadden in je voorbereiding. Joop: Is het nog iets wat je kwijt wil ik het zo zeggen? Patrick: Het is misschien een boodschap naar die ondernemer die dan luistert en denkt: ja, mooi verhaal Patrick, maar wat moet ik ermee? Patrick: Die kleinste taak. Patrick: Iedereen iedereen het werk overleg. Patrick: En dan vertellen je mensen heel veel wat ze eigenlijk niet hardop zeggen, maar wel. Patrick: Wat is hun grootste probleem waar hebben ze het meest last van. Patrick: In zoek daarbij zoek dan zo'n collectief. Patrick: Want ze zijn steeds meer aan het ontstaan, dus het hoeft allemaal niet meer het halve land doorrijden. Patrick: Zoek dan zo'n collectief waar je je vraag kan stellen. Patrick: Wat ik heel veel hogescholen zijn dit nu aan het doen. Patrick: Wij zijn het in Zwolle aan het doen, Robolab noemen we dat. Patrick: En dan gaan we heel bewust kan je voorstellen dat het vreemd is voor een bedrijf om bij dat grote Breman in vraag te stellen, Robolab, dat brengen we daar, zodat we daar niet zozeer anonie, maar wel een open plek hebben waar we samen kunnen ontwikkelen. Joop: En dan brengen we naar laagdrempelig laagdrempelig. Patrick: En dan hebben wij daar die humanoids staan en dan komt vast nog wat meer. Patrick: En dan kan je het ook ervaren zodat je er wel over na gaat denken. Patrick: Niet erover nadenken, is denk ik niet heel veel langer nog een optie. Patrick: Vanuit die personeelstekorten die eraan komen, die sommige ondernemers eigenlijk heel hard voelen al. Patrick: Maar ook van de techniek die gewoon over ons heen gaat komen. Niels: En hebben we nog een tip voor politiek? Niels: Want als we allemaal gaan rondlopen en de wetgeving is en nog niet. Niels: Wat voor tip zou je daarmee geven? Niels: Die zullen toch wel moeten er zal toch iets moeten gebeuren dat niet dadelijk duizenden robots over straat komen waar wij niet meer kunnen oversteken, zeg maar. Patrick: Het is voorspellingen van sommigen van de grote geesten in deze wereld zeggen dat er inderdaad heel snel meer humanoids rondlopen als mensen. Patrick: Gaan we zien. Patrick: Ik denk dat dit niet alleen voor deze technieken. Patrick: Kijk, mijn grootste angst qua regelgeving is dat wij dadelijk thuis een fietshelm op moeten als de robot de vaatwasser toch de boos is, dan moet ik dat soms ook. Patrick: Snap je dat we ook wel dat we regelgevingen maken die echt wel rekening houdt met het is van ons en het moet veilig, maar ook wel de pragmatische kant ziet van dat dit soort dingen er gewoon zijn en gaan rondlopen en niet meer weggaan uit de wereld die wij dadelijk hebben. Niels: Dus risico en voordelen bij elkaar brengen, niet een van de twee perspectieven aannemen. Patrick: En je ziet natuurlijk een regelgeving dat vanuit het gebrek van kennis of vanuit een veiligheidsoptiek, dat daar gekozen wordt voor die meer dichtgeregelde kant, dus die machinerichtlijn, ik snap het, die gaat nu ook die richting op. Patrick: En dan merk je vanuit die subsidietrajecten moeten we dus vanuit de praktijk terugduwen. Patrick: En dat is veel meer moeite als samen ontwikkelen, samen dit gesprek voeren, kijken wat we nog niet kan. Niels: Dat klinkt heel mooi inderdaad samen naar kijken, inderdaad, hoe zou je ermee om willen gaan? Joop: Mooi, dankjewel. Joop: We hebben volgens mij een geweldig kijk gekregen in de wereld van de humanoids en vooral eigenlijk de hele realistische blik, ben ik heel erg blij om. Joop: Dankjewel dat je dit met ons wilde delen, alsjeblieft. Joop: Leuk dat je weer luisterde naar deze aflevering, wil je nou geen aflevering missen, abonneer je dan via je favoriete podcast app. Joop: En tot de volgende keer tot de volgende keer.